شنبه ۲۹ دی ۱۳۹۷ - ۱۳:۲۲

۲۹ دی روز هوای پاک گرامی باد

روز ملی هوای پاک

تهیه و تنظیم : معاونت دانشجویی و فرهنگی دانشگاه علوم پزشکی تبریز

افزایش جنگلکاری و درختکاری=هوای پاک

تعریف جنگلکاری(Forest Culture, Forest Plantation):
جنگلکاری عبارت است از ایجاد جنگل در مناطقی که قبلاً جنگل نبوده(Afforestation) یا اینکه در زمانی جنگل بوده ولی بنا به دلایلی از بین رفته اند(Reforestation).
اصطلاح Reaforestation یا جنگلکاری مجدد در صورتی بکار می رود که عمل جنگلکاری در مناطق غیر جنگلی با شکست مواجه شود وبه تکرار جنگلکاری نیاز باشد.
یک اصطلاح دیگری وجود دارد تحت عنوان بازسازی جنگل (Forest Reconstitution) که عبارت است از پر کردن لکه های کوچک و بزرگ باز در جنگل بوسیله بذر کاری یا نهالکاری.

تاریخچه جنگلکاری:
بشر از ابتدای خلقت در رابطه با جنگل سه مرحله را پشت سر گذاشته است:
۱- رفع نیاز ابتدایی خود از جنگل(استفاده ازجنگل به عنوان پناهگاه، تغذیه و ....)
۲- تبدیل اراضی جنگلی به زمینهای کشاورزی و بهره برداری بی رویه از جنگل: در این مرحله زمینهای جنگلی تبدیل به اراضی کشاورزی شدند و بشر هنوز به اهمیت و ارزش جنگل آشنایی نداشت.
۳- پی بردن به اهمیت جنگل و سعی در جبران اشتباه: در این مرحله از یک طرف کشاورزی همچنان اهمیت بیشتری پیدا کرده و از طرف دیگر بشر به اهمیت جنگل پی برده است بنابراین با توسعه جنگل به روش مصنوعی(جنگلکاری) سعی در جبران اشتباه خود دارد.

در ایران از نیم قرن اخیر یعنی بعد از ملی شدن جنگلها در سال ۱۳۴۱درختکاری صورت جدی به خود گرفته است و با تاسیس سازمانهای مسئول از قبیل بنگاه جنگلها و سازمان جنگلبانی و وزارت کشاورزی، وزارت جهاد سازندگی و اکنون وزارت جهاد کشاورزی اقداماتی در امر جنگلکاری صورت گرفته است. در مجموع از سال ۱۳۴۱ تا پایان ۱۳۸۰ در حدود ۴۳۷ هزار هکتار جنگل کاری در شمال کشور انجام شد. این در حالی است که مجموع جنگل کاری انجام شده در جنگل های خارج از شمال در همین محدوده زمانی در حدود ۶۵۰ هزار هکتار بوده است.

شاید نتوان برای جنگل کاری در جهان، آغاز مشخصی برشمرد ولی جنگل کاری با گونه های غیر بومی، سرآغاز روشنی دارد. بیش از ۴۰۰۰ سال پیش مصریان از درختکاری و جنگلکاری مطالبی نوشته اند و قدیمی ترین سند از کاشت گیاهان غیر بومی که یک گونه درختچه ای است ـ سنگ نگاره هایی است با قدمتی در حدود ۳۵۰۰ سال که در حفاری های دیر البَحری در نزدیکی شهر تبس (Thebes) مصر به دست آمده است. در سالهای ۱۷۰۰ در شهرها و املاک اروپایی، گهگاه درختکاری می کردند (Richard W.,۱۹۲۰). از اواخر سالهای ۱۷۰۰ در میادین شهرها کاشت درختان رونق بیشتری گرفت. در اوایل دهه ۱۹۰۰ موسسات تحقیقات ملی در اروپا و امریکای شمالی و ایستگاههای تجربی کشاورزی ایالتی مطالعه درختان جنگلی را شروع کردند. امروزه چندین سازمان تخصصی به کاشت و داشت درختان در دنیا می پردازند. کنفرانس ملی درختان سایه افکن که در سال ۱۹۲۴ در کانکتیکات تشکیل شد، بعداً به انجمن بین المللی درختکاری تبدیل شد که مدیریت فعلی آن در اوربانای ایلی نویز مستقر است. علا وه بر این سازمانهای زیاد دیگری از قبیل «اتحادیه ملی درختکاران»، «انجمن درختکاران شهرداری»و انجمن مشاوران درختکاری در دنیا فعالیت دارند. امروزه در بسیاری از مدارس فنی ، مدارس عالی و دانشگاهها دوره های درختکاری برگزار می شود(Richard W.,۱۹۲۰ ).

در کشور آلمان حدود ۳۰۰ سال پیش طرح جنگلکاری در سطح وسیع پیاده شد و در کشور روسیه در سال ۱۴۶۵ اولین طرح جنگلکاری به صورت مدون در آمد(Turskey M.K.,۲۰۰۰).

عرصه های جنگلی شمال ایران در گذشته جای خالی چندانی برای جنگل کاری نداشت.  بلکه انبوهی جنگل و گسترش آن تا نزدیک ساحل دریای خزر، برای ساکنان مشکل زا بود. بومیان برای کشاورزی و دامداری و سکونت خواهان زمین خالی از درخت بودند و مجبور می شدند با روش های مختلف، از جنگل زمین بگیرند. مشکل دیگر، وجود مرداب های فراوان در بین جنگل های جلگه ای بود که در نتیجه ساکنان محلی برای در امان ماندن از بیماری مالاریا، در فصل تابستان به مناطق کوهستانی و ییلاقی می رفتند. بدین ترتیب می توان گفت که جنگل کاری در شمال ایران، پس از تخریب های انجام شده دهه های اخیر و احساس نیاز برای حفظ جنگل رونق گرفته است. با این حال از برخی مدارک چنین بر می آید که دست کم در مناطق کم درخت و حاشیه جنگل درخت کاری مرسوم بوده است.

 در سال ۱۳۳۱ هفت هزار اصله نهال در جنگل های نمک آبرود در غرب مازندران که بر اثر احداث کوره زغال و قطع درختان تخریب شده بود، غرس شد(هدایتی،۱۳۸۰) . در همین سال، هشت هزار اصله نهال از انواع مختلف در جنگل های سفید تَمِش رامسر با گونه های پهن برگ بومی کاشته و با سیم خاردار محصور شد. مجری طرح، خلیل قاضی تهرانی نام داشت. این جنگل کاری را شاید بتوان نخستین جنگل کاری به سبک جدید در شمال کشور دانست. در همین سال به همت علی آبادی، جنگل کاری بلوط و آزاد در نهالستان چُمارسرای رشت صورت گرفت.

اولین جنگل کاری شاخص در شمال کشور در سال ۱۳۴۰ در شَهرْ پُشت نوشهر در قطعه ای به مساحت ۴۰ هکتار با گونه های مختلف سوزنی برگ انجام شد.

جنگلکاری در استان کردستان:

در استان کردستان با توجه به وسعت و شرایط جغرافیایی، شرایط اکولوژیکی، شرایط توپوگرافی، فیزیوگرافیکی و شرایط آب و هوایی (بارندگی بین ۴۵۰ تا ۸۰۰ میلیمتر در سال)، خشکی تابستان، شرایط خاک و غیره استان کردستان را برای رویش جنگل و فعالیت کشاورزی مساعد ساخته است. میتوان گفت که این منطقه وسیعترین میدانهای جنگلکاری کشور را تشکیل میدهد و برای کاشت بسیاری از گونه های جنگلی پهن برگ و سوزنی برگ مناسب است(طباطبایی و قصریانی ۱۳۷۱).

در گذشته  حدود ۲۰ درصد مساحت استان از جنگل پوشیده شده بود ولی امروزه به دلیل تخریب شدید به جرات می توان گفت که این سطح به ۱۰ تا ۱۱ درصد رسیده است که اکثراً تخریب شده و حمایتی و حفاظتی محسوب می گردند(طباطبایی و قصریانی ۱۳۷۱).

اگر مساحت اراضی فاقد جنگل را در استان کردستان در نظر بگیریم (۲۰۰۰۰۰ هکتار) و اراضی جنگلی را که نیاز به احیا و باز سازی دارند به آن اضافه کنیم بعلاوه اراضی غرب آذربایجان و اراضی منطقه باختران و ایلام، مجموعاً می توان گفت که حداقل ۵۰۰۰۰۰ هکتار زمین برای جنگلکاری در استان کردستان و استانهای همجوار آن وجود دارد که خود میدان وسیعی برای جنگلکاری میباشد.

آمار سال ۱۳۶۱ سرجنگلداری کردستان نشان میدهد که در این استان فقط ۱۰ هکتار نهالستان در گریزه سنندج برای تولید نهالهای جنگلی جهت پوشش برنامه های جنگلکاری منطقه، شهرداریها و نهادها و ارگانهای دولتی وجود داشت(ناصری، ۱۳۶۵).

در گزارش سال ۱۳۶۲  سرجنگلداری کردستان آمده است که در این سال میزان تولید نهال در نهالستان گریزه ۱۵۰۰۰۰ اصله بوده است و مساحتهای جنگلکاری شده تا این سال در استان مجموعاً ۱۲۱ هکتار به شرح ذیل بوده است:

جنگلکاری دوشان سنندج:    ۵۱ هکتار        جنگلکاری حسن آباد سنندج:     ۳۹ هکتار 

جنگلکاری سریر و بانه:    ۷ هکتار             جنگلکاری مریوان:    ۱۰ هکتار

جنگلکاری بر قلعه:    ۱۰ هکتار                 جنگلکاری ریخلان    ۴ هکتار

در سال ۱۳۶۲ توسط سرجنگلداری استان حدود ۴۰ هکتار از اراضی جنگلی با بذور گونه های بلوط، بادام و بنه بذر کاری شده است و ۶۲۰۸۶ اصله نهال در جنگلکاریهای استان واکاری شده است.

مرکز تحقیقات جنگل و مرتع سنندج در قطعه ای از جنگلهای  مریوان و چناره در روستای کانی کوره در ناحیه گاران با اجرای طرحهای تحقیقاتی به نام «طرح بررسی احیای بلوط غرب با حصار و بدون حصار» گونه های محلی بلوط و گونه های سوزنی برگان وارداتی از قبیل سرو سیمین، کاج سیاه، کاج معمولی، کاج بروسیا و پهن برگانی مثل پسته خوراکی، زبانگنجشک، عرعر را کاشته است که نتایج رضایت بخش است. این مرکز در اطراف شهر سنندج نیز با گونه های زالزالک، گلابی، اقاقیا، ارغوان، سروسیمین، کاج سیاه جنگلکاریهای آزمایشی انجام داده است که نتیجه خوبی داده است.

تهیه و تنظیم : مهندس حسین جوانپور، کارشناس بهداشت محیط معاونت دانشجویی و فرهنگی دانشگاه علوم پزشکی تبریز

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.