سه‌شنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۷ - ۱۵:۵۰

در آستانه پایان هفته کتاب؛

کتاب انسان را در زمینه فرهنگی ترو تازه نگاه می‎دارد/ هشت هزار و ۱۵۲ عنوان کتاب در سال ۹۶ راهی بازار نشر شده است

کتاب

هفته کتاب از ۲۴ آبان ماه آغاز شده است و یکم آذر ماه به پایان می‌رسد. هفته‌ای که تلاش دارد جایی برای خود در میان ۴۸ هفته سال باز و مردم را متوجه کتاب، این دنیای کلمات و مفاهیم کند.

به گزارش مفدا، کتاب رسانه‌ای است که که از هنگام تولد آن را در کنار خود داشته‌ایم از ابتدای یادگرفتن الفبای فارسی در کتاب فارسی تا هنگام ورود به مراکز علمی و دانشگاه‌های کشور این کتاب بوده است که ما را در کنار خود و خود را در دستان ما وسیله ای برای رشد دادن قرار داده است.

 کتاب در بر دارنده محتوای عمیق فکری و ذهنی یک انسان است دارای کلماتی با بار معنایی متفاوت که خود را در قالب‌های طنز، علمی، اجتماعی، فرهنگی، هنری، ادبی، درسی، داستانی و... خود را به مخاطبش معرفی می‌کند.

 کتاب‌های داستان شاید معمول‌ترین و جذاب‌ترین کتاب‌هایی باشد که در دستان هر فرد دارای سواد خواندن و نوشتن دیده می‌شود و یا کتاب‌های شعر که کتاب شعر حافظ نمونه برجسته این دست از کتب می‌باشد.

کتاب؛ رسانه‌ای در دست، در جیب و در کیف است که هر فردی می‌تواند با ایجاد ارتباط با این رسانه دوست داشتنی ارتباط لازم را با محتوای مد نظر نویسنده بگیرد.

کتاب اما در کشور ما مظلوم ترین رسانه نیز هست رسانه مظلومی که کمتر در دست مردمانش دیده می‌شود و کمتر در طول ساعات یک روز از سوی مردم از هر قشر و سنی به آن پرداخته می‌شود.

نکته جالب این‌که رهبری معظم انقلاب اسلامی یک کتاب خوان حرفه‌ای است و تقریبا تمامی انواع کتب از نویسندگان داخلی و خارجی را مورد مطالعه قرار می‌دهند اما مردم آن گونه که باید به این رسانه مهم توجه نشان نمی‌دهند.

این مطلب را ایشان در گوشه‌ای از سخنان خود در سال ۷۲ به مناسبت آغاز هفته کتاب می‌فرمانید:  برای یک ملت، خسارتی بزرگ است که افراد آن با کتاب سر و کار نداشته باشند و برای یک فرد، توفیق عظیمی است که با کتاب مأنوس و همواره در حال بهره گیری از آنیعنی آموختن چیزهای تازه باشد.

ایشان در خصوص علاقه خود به کتاب و همراهی این دوست مهربان در کنار خود در دیدار با برگزیدگان مراسم انتخاب کتاب سال در سال ۷۲، می‎فرمایند: «بنده خودم هم با اینکه گرفتاری کاریم زیاد است اما بحمدالله از کتاب منفک نشده‌ام و در حقیقت نمی‌توانم هم منفک بشوم. در خلال کارهای فراوان و سنگینی که بر دوش ما هست دائما با کتاب سر و کار دارم. احساس می‌کنم که اگر انسان بخواهد در زمینه معنوی و فرهنگی تر و تازه بماند، جز رابطه با کتاب که مثل رابطه با جویبار دائمی و در جریان است و مرتب تازه‌هایی را در اختیار انسان می‌گذارد چاره‌ای ندارد». 

کتاب همراهی مهربان و آرامش دهنده است و ارتباط عمیقی بین خواننده و مطالب محتوایی کتاب ایجاد می‌شود که علاقه به کتابخوانی را افزایش می‌دهد اما ذائقه ایرانی ما بیش از این که به سوی کتاب خوانی در حرکت باشد به سمت تفریحات سطحی و وقت گذرانی‌های یک سویه می‌رود.

 هفته کتاب شاید تلاش دار تلنگری باشد برای فراموشی ما ایرانی‌ها از کتاب. کتاب رسانه‌ای که هر اندازه دنیا پیشرفته تر می‌شود جایگاهش بیش از گذشته با ارزش می‌گردد و اگر فردی بتواند علقه لازم بین خود و کتاب را ایجاد کند دیگر نخواهد توانست از این دوست مهربان دوری کند.

در این قسمت از گزارش نگاهی به حوزه نشر در کشور و چاپ کتاب داریم تا ببینیم به اندازه انتشارات صورت گرفته خواننده کتاب داریم یا خیر؟.

مرور آمارهای نشر در سال گذشته و مقایسه آن با سال‏های اوج کتابخوانی در ایران، ‏نشان‌دهنده فاصله‌ای بسیار زیاد و شکافی عمیق است.

 طبق اطلاعات به دست آمده از خانه کتاب نمودار شمارگان کتاب‏های منتشرشده، شیب نزولی سال‏های اخیرش را همچنان حفظ کرده است.  مرور آمارهای نشر در دو سال گذشته و مقایسه آن با سال‏های اوج کتابخوانی در ایران، ‏نشان‌دهنده فاصله‌ای بسیار زیاد و شکافی عمیق است. 

از ابتدای انقلاب تاکنون نزدیک به یک میلیون عنوان کتاب از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز انتشار گرفته و به چاپ رسیده است. نتایج تحقیقات و آمارها بیانگر این مطلب‏ است که شمارگان کتاب از دولت پنجم تا دولت دهم با کاهش روبه ‏رو بوده است.

 براساس همین آمارها می‏توان گفت که بیشترین متوسط شمارگان کتاب مربوط به سال‏های نخست انقلاب اسلامی است که در آن هر کتاب به‌طور میانگین با شمارگان بیش از ۱۱ هزارتایی وارد بازار می‏شد اما تیراژ کتاب‏ها پس از این دوره به سرعت رو به کاهش گذاشت و به علت وقوع جنگ تحمیلی استقبال از بازار کتاب نیز افت محسوسی پیدا کرد.

تیراژ کتاب‏ها در این دوره به کمتر از شش هزار عنوان رسید. اما پس از این در زمان دولت سوم به ریاست‌جمهوری آیت‌الله خامنه‌ای در سال ۶۲ میانگین تیراژ کتاب دوباره اوج گرفت و به آستانه ۱۰ هزارتایی رسید.

در دولت‏های پنجم تا هشتم نمودار تیراژ کتاب با فراز و نشیب‏های مقطعی همچنان به صورت نزولی ادامه داشت تا اینکه در دولت نهم، روند نزولی این نمودار یکسره شد و بدون تجربه هیچ افزایشی، تیراژ کتاب‏ها سقوط کرد. 

به هر حال با توجه به تیراژ بالای کتاب در سال‏های دهه ۶۰ و ۷۰، میانگین شمارگان کتاب‏ها در همه سال‏های بعد از انقلاب بیش از پنج هزار و ۵۰۰ است. این در حالی است که میانگین تیراژ در ۱۰ سال اخیر کمتر از دو هزار برآورد می‏شود.

آمارهای نشر در سال ۹۵

در ادامه این گزارش آمارهای نشر کتاب در سال ۹۵ را به بهانه برپایی نمایشگاه کتاب مرور خواهیم کرد.  تعداد عناوین چاپ اولی و تجدید چاپی‏ها در سال ۹۵، بیش از ۸۸هزار و ۸۲۵ عنوان است. این عدد برای کتاب‏های کمک‏درسی ۱۰ هزار و ۵۸۴، کتاب‏های کودک ۱۲ هزار و ۵۸۷ و برای کتاب‏های عمومی ۶۵ هزار و ۶۵۴ بوده است. با این حساب ۱۲ درصد کتاب‏های سال گذشته در حوزه کمک‏درسی، ۱۴ درصد کتاب‏های حوزه کودک و ۷۴ درصد از کتاب‏ها در گروه کتاب‏های عمومی قرار گرفته‏اند.

شمارگان متوسط کتاب؛ هزار و ۶۵۰ نسخه

خبرگزاری آنا براساس آمارهای ماهانه منتشرشده از سوی خانه کتاب در سال ۹۵ اعلام کرده که شمارگان متوسط کتاب در سال ۹۵، حدود هزار و ۶۵۰ نسخه بوده است. همچنان‌که گفته شد میانگین تیراژ کمتر از دو هزار نسخه‏ای در مقایسه با دوران اوج تیراژ کتاب‏ها، ناامیدکننده است.

البته این عدد مربوط به میانگین مجموع کتاب‏های منتشر شده در سال ۹۵ بدون تفکیک موضوعی است. به بیان دیگر میزان تیراژ کتاب‏های غیردرسی و کتاب‌های عمومی بزرگسالان بحرانی‌تر از این است. شمارگان متوسط کتاب در گروه کتاب‏های کمک‏درسی، سه هزار و ۱۷۴ و شمارگان کتاب‏های کودک نیز برخلاف انتظارات، تنها  دو هزار و ۴۰۳نسخه بوده است. آمارها نشان می‏دهد شمارگان متوسط کتاب‏های عمومی هزار و ۲۵۹ نسخه بوده که عددی تامل‌برانگیز و نگران‏کننده است.

میانگین قیمت کتاب در سال ۹۵

بهای کل کتاب‏های منتشر شده در سال ۹۵، بیش از ۱۸ هزار و ۸۵۰ میلیون ریال بوده است. با تقسیم این مبلغ بر شمارگان کل کتاب (و شمارگان در گروه‏های سه‏گانه) مشخص می‏شود قیمت متوسط کتاب در سال ۹۵ حدود ۱۲ هزار و ۸۶۵ تومان بوده که به تفکیک شامل کتاب‏های کمک‏درسی با میانگین قیمت ۱۷ هزار و ۱۶۰ تومان، کتاب‏های کودک با میانگین قیمت ۵ هزار و ۶۱۱ تومان و کتاب‏های عمومی با میانگین قیمت ۱۳ هزار و ۷۸۰ تومان است.

میانگین خرید

با توجه به آمار رسمی اعلامی از سوی نمایشگاه در سال ۹۳ میانگین خرید کتاب هر نفر در بیست‌وهفتمین دوره نمایشگاه کتاب چیزی حدود ۲۸ هزار تومان بوده است. این رقم با توجه به رقم فروش ۱۴۰ میلیارد تومانی کل نمایشگاه در این سال محاسبه شده است. با توجه به فروش کل نزدیک ۱۶۰ میلیارد تومان در نمایشگاه سال گذشته و افزایش جمعیت بازدیدکننده، به نظر می‏رسد میانگین ۲۸ هزار تومانی با تغییر اندکی در سال گذشته هم تکرار شود. با این حساب و با توجه به میانگین قیمت نزدیک به ۱۳ هزار تومانی کتاب‏ها در سال گذشته، می‏توان گفت هر نفر در نمایشگاه تنها دو کتاب خریداری کرده است.

مقایسه کتاب در ایران و کشورهای توسعه ‏یافته

شاید بتوان میزان تیراژ کتاب در هر کشور را ملاک مناسبی برای سنجش سرانه مطالعه و به عبارتی، اقبال مردم به مطالعه کتاب دانست. به‏طور معمول انتشار کتاب در کشورهای توسعه‌یافته با تیراژهایی روبه‏رو می‏شود که وقوع آن در ایران چیزی شبیه به رویا و انتشار کتاب با تیراژهای مذکور برای ناشران و صد البته نویسندگان آرزویی به ظاهر دست‏نیافتنی است.  به‏عنوان مثال در انگلستان، رمانی تحت‏عنوان «بریسینگر» نوشته «کریستوفر پائولینی»، در اولین روز عرضه به بازار کتاب، با فروش ۴۵ هزار نسخه‏ای مواجه شد.

همچنین در فرانسه کتاب «کارت و قلمرو» نوشته «میشل هولبک» با تیراژ ۱۲۰ هزار نسخه، کتاب «طرحی از زندگی»، نوشته «آملی نوتومب» با تیراژ ۲۲۰ هزار نسخه و کتاب «عشق جزیره است»، نوشته «کلودی گالای» با تیراژ حداقلی ۷۰ هزار نسخه، روانه بازار نشر شدند. این در حالی است که تیراژ کتاب‏های منتشر شده در ایران به سختی به مرز ۱۰ هزار نسخه می‏رسد. مثلا کتاب «بامداد خمار»، نوشته «فتانه حاج سیدجوادی» که به‏عنوان یکی از پرفروش‏ترین کتاب‏های ایرانی شناخته می‏شود، در طول ۱۰ سال فقط ۳۰۰ هزار نسخه فروش داشته و در بهترین حالت توانست رقم ۱۰ هزار نسخه در بعضی از چاپ‏ها را تجربه کند.

اما میانگین شمارگان کتاب در آذرماه سال ۹۶ هزار و ۴۱۸ نسخه بوده که در مقایسه با هزار و ۷۶۹ نسخه شمارگان عناوین منتشر شده در آذرماه سال گذشته، ۲۰ درصد کاهش را نشان می‌دهد.

سال ۹۶ هشت هزار و ۱۵۲ عنوان کتاب راهی بازار نشر شده است

بر اساس  گزارش روابط عمومی موسسه خانه کتاب، آمار نشر در آذرماه سال ۹۶ نشان می‌دهد که هشت هزار و ۱۵۲ عنوان کتاب راهی بازار نشر شده است که در مقایسه با بازه زمانی مشابه سال گذشته ۱۶ درصد رشد داشته است.

موضوع کودک و نوجوان با هزار و ۳۹۲ عنوان کتاب یکی از پرعنوان‌ترین حوزه‌های نشر در آذرماه سال جاری بوده است. بر اساس این آمار تعداد کتاب‌های تالیفی در این حوزه ۸۵۵ عنوان و تعداد کتاب‌های ترجمه ۵۳۷ عنوان بوده است.

از مجموع کتاب‌های منتشر شده در آخرین ماه پاییز سال جاری، بیشترین میزان کتاب‌های چاپ اول به موضوعات علوم عملی، ادبیات و کودک و نوجوان اختصاص پیدا کرده است و موضوعات کودک و نوجوان، کمک درسی و  علوم اجتماعی  بیشترین میزان تعداد کتاب‌های باز چاپی را از آن خود کرده‌اند.

میانگین شمارگان کتاب در آذرماه سال۹۶ هزار و ۴۱۸ نسخه بوده که در مقایسه با هزار و ۷۶۹ نسخه شمارگان عناوین منتشر شده در آذرماه سال گذشته شاهد کاهش ۲۰ درصدی میانگین شمارگان کتاب‌ها بوده‌ایم. در مجموع شمارگان کل کتاب‌های منتشر شده در آذر ماه سال جاری ۱۱۴۴۴۲۲۰ بوده است.

ناشران تهرانی شش هزار و ۱۲۴ عنوان کتاب و ناشران شهرستانی دو هزار و ۲۸ عنوان کتاب در آذرماه سال ۱۳۹۶ منتشر کرده‌اند. ۷۵ درصد کتاب‌ها در استان تهران منتشر شده و پس از آن  استان های قم با ۸ درصد و خراسان رضوی با ۴ درصد قرار دارند.

بر اساس آمار نشر کتاب در آذر ماه سال ۱۳۹۶، انتشارات صدرا با ۱۲۱ عنوان کتاب در صدر پرکارترین ناشران عمومی قرار گرفت. نشر  جنگل با ۷۵ عنوان کتاب در جایگاه دوم و بعد از آن، نشر چشمه، پرستش، اسرار علم، نوید ظهور، خرسندی، سنجش و دانش و دفتر انتشارات اسلامی در جایگاه‌های بعدی ناشران عمومی پرکار قرار گرفتند.

انتشارت هنارس، بلور، هوپا، جمال، قدیانی، پرتقال، افق، نگین هشتم، آریا نوین و فاطمی در فهرست ۱۰ ناشر کودک پرکار در آذرماه سال جاری قرار گرفته‌اند.

همچنین، شرکت انتشارات کانون فرهنگی آموزش، بین‌المللی گاج، سمت، مبتکران، کاگو، راه، پیشروان، مهاتما گاندی، پیدار، طلایی پویندگان دانشگاه از جمله ناشران آموزشی پرکار آخرین ماه پاییز سال جاری هستند.

براساس فهرست کتاب‌های منتشر شده در آذرماه سال جاری، کتاب‌ «کودک (۶ ساله) : واحد یادگیری (آموزشگاه) پیش دبستان» با ۴۷ هزار نسخه در صدر جدول پرشمارگان‌ترین کتاب‌ها قرار گرفته‌ است و کتاب‌های «کودک ۲ (۶ ساله) واحد یادگیری خانواده»، «واحد کار کودک: واحد های خیابان، مهارت های کودک، جانوران»، «آموزه های قرآنی ۲: گلباغ قرآن»، «واحد کار کودک: واحدهای آموزشگاه، خوردنی‌ها، پاییز»، «آموزه‌های قرآنی ۱: گلباغ قرآن»، «آگاه سازی پیشگیری از معلولیت‌ها ویژه پایه یازدهم (۲ جلدی)»، «آگاه‌سازی پیشگیری از معلولیت‌ها ویژه پایه دهم (۳ جلدی)»، «حقوق مدنی اشخاص و محجورین (با تجدید نظر و اضافات) و «منشور حقوق دانشجویی» در جایگاه‌های بعدی قرار دارند.

در هر صورت جامعه‌ای که مردم آن کتابخوان هستند قطعا در درک موضوعات مختلف و رشد فرهنگی خود موفق تر از جامعه‌ای خواهند بود که با کتاب و کتابخوانی بیگانه است.

امید اینکه مردم اهمیت بالا بردن سرانه مطالعه خود را نه برای آمار دادن که برای ارتقای سطح بینش، علم، آگاهی و حفظ تازگی خود در جهان امروز افزایش دهند.

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.