چهارشنبه ۲۷ دی ۱۳۹۶ - ۰۸:۰۷

شهید نواب صفوی

نواب صفوی

مجتبی نواب صفوی بنیان‌گذار فدائیان اسلام بود که به جرم فعالیتهای سیاسی، علیه رژیم پهلوی در 27 دی ماه 1334 تیرباران شد. او در ۱۳۰۳ خورشیدی، در خانی آباد تهران متولد شد و در ۱۵ سالگی پدرش، از مخالفان دولت پهلوی اول را، ازدست داد.

شهید نواب صفوی

مجتبی نواب صفوی بنیان‌گذار فدائیان اسلام بود که به جرم فعالیتهای سیاسی، علیه رژیم پهلوی در 27 دی ماه 1334 تیرباران شد. او در ۱۳۰۳ خورشیدی، در خانی آباد تهران متولد شد و در ۱۵ سالگی پدرش، از مخالفان دولت پهلوی اول را، ازدست داد. در ۱۳۲۲ نواب صفوی که فارق‌التحصیل مدرسه صنعتی آلمانی‌ها در ایران بود، به استخدام شرکت نفت درآمد و پس از مدت کوتاهی به آبادان منتقل شد. مدتی بعد در پی برخورد شدید یکی از متخصصین انگلیسی شرکت نفت با یکی از کارگران، نواب کارگران را به اعتراض و اجرای قصاص دعوت کرد. با دخالت پلیس و نیروهای نظامی، اعتراضات سرکوب شد. نواب نیز فرار کرده و شبانه با قایق از آبادان به بصره و سپس نجف رفت.

فداییان نخستین برنامه مدون خود را در کتابی با نام «رهنمای حقایق یا نماینده حقایق نورانی این جهان بزرگ» به قلم نواب صفوی ارائه دادند که به مانیفست فدائیان اسلام و مبنای سنت فکری این جریان بدل شد. این برنامه باید در سالهای ۲۸-۱۳۲۷ تدوین یافته باشد، این کتاب در سال ۱۳۲۹ بین رجال سیاسی و مذهبی از طریق پست توزیع گردید. در آن دوران سید احمد کسروی آرای جدیدی را در باره مذهب و اعتقادات ابراز نموده بود. او دین و دانش را از هم جدا می دانست و قرآن را کلام غیر خدا و سازگار با علوم معرفی و آن را آتش زد. اگر چه افکار وی چندان پخته و جا افتاده نبود ولی ذهن مردم آن روز را به خود مشغول داشت. او مورد حمایت دستگاه شاه قرار گرفت و در این مصونیت ، شجاعتی یافت و حرف های خود را بیشتر منتشر نمود.

انتشار و پخش کتاب های کسروی واکنش تند زعمای مذهبی را به دنبال داشت. با رسیدن کتاب های کسروی به حوزه علمیه نجف اشرف و کربلا ، سید مجتبی نواب صفوی ضمن مطالعه برخی از کتاب‌ها نزد مراجع و اساتید عالی مقام همچون آیت الله قمی رفته، ایشان نیز پس از مطالعه آثار و کتاب‌ها، احمد کسروی را مرتد دانسته و حکم ارتداد وی را صادر نمودند. فدائیان اسلام کسروی را به قتل رساندند. نواب ترور انجام شده را با اجازه مراجع موجه می دانست که منظور او از اجازه مراجع اجازه آقای کاشانی بود. در واقع تنها مرجع پشتیبان فدائیان اسلام آقای کاشانی بود.

نواب صفوی رهبر جمعیت فداییان اسلام، به عنوان یک آرمانگرای اسلامی، مشارکت و دخالت در سیاست و برانداختن استبداد و متعاقب آن احیای حقوق و آزادیهای اجتماعی و سیاسی در حیطه قوانین اسلامی را رسالت و تکلیف شرعی و دینی خود تلقی می کرد. همه جا حتی در شهرستانهایی مثل ساری سخنرانی داشت، در قم هم بعنوان مرکز فعالیتشان غوغایی بر پا بود. رفته رفته غیر از طلبه‌ها، جوانان دارای انگیزه قوی مذهبی نیز وارد جریان شدند و همین امر باعث گسترش نفوذ آقای نواب بین مردم شد.  آنها با تکیه بر قدرت آیت‌الله کاشانی تاکید داشتند که ایشان برای احیای مسائل مذهبی تلاش کند. برای همین از آیت‌الله کاشانی خواستار مبارزه با مظاهر فساد در سطح شهر شدند. فدائیان اسلام همچنین مخالفان نهضت ملی شدن صنعت نفت، افرادی چون هژیر و رزم آرا را ترور کردند.

ولی حکومت با تمام توان به دنبال نواب و یارانش بود و بالاخره آنان را دستگیر کرد. بعد از دستگیری نواب و یارانش، آنچه که پیش آمد همه محرمانه و در خفا بود. هیچکس از کیفیت کار خبر نداشت، چه گفتند و چه شنیدند و چه کردند هیچ کجا مطرح نشد، تنها آنچه که از قرائن برآمد این بود که آیت‌الله بروجردی به صورت غیر علنی و بزرگوارانه در صدد نجات آنها از مهلکه تلاش بسیاری کرد تا با استفاده از نفوذ خود راهی برای خلاصی آنها پیدا کند ولی متاسفانه نتیجه ای نداشت.

نواب صفوی و یارانش در صبحدم 27 دی به جوخه اعدام سپرده می شوند و اجساد آنها در مسگرآباد تهران به خاک سپرده می‌شود. وقتی تصمیم گرفته می‌شود تا آن جا پارک شهر شود شبانه نبش از تهران به قم انتقال یافته و در «وادی الاسلام» جای می‌گیرند. حجت‌الاسلام سیدمحمود مرعشی (فرزند آیت الله مرعشی نجفی در رابطه با این نبش قبر می گوید: "مرحوم نواب صفوی را ابتدا در مسگرآباد دفن کردند، ولی عده‌ای آمدند و از ابوی برای نبش قبر و انتقال ایشان به قم کسب تکلیف کردند. مرحوم والد هم مشروط بر این‌که جسد به همراه خاک اطراف آن برداشته شود و به هم نخورد، اجازه دادند. آن‌ها نیز همین کار را کردند و ابوی ما ساعت یک بعد از نیمه شب رفتند و مجدداً بر او نماز میت خواندند و همان‌جا دفن کردند. هیچ‌کس هم این را نمی‌دانست. غرض اینکه خیلی پدر ما به این‌ها علاقه داشت."

در قضیه اعدام نواب صفوی، امام خمینی (ره) از آیت الله بروجردی و مراجع دلخور شدند. حجت الاسلام مرحوم حاج سید احمد خمینی (ره) در این رابطه می گوید: "در قضیه اعدام نواب صفوی و سایر اعضای فداییان اسلام، امام از مرحوم آقای بروجردی و مراجع دلخور شدند که چرا موضع تندی علیه دستگاه نگرفتند و اینها را نجات ندادند. امام در این قضیه خیلی صدمه روحی خوردند. در آن اوضاع و احوال شرایط به گونه‌ای بود که از دیدگاه متحجرین مبارزه با شاه ننگ بود، یعنی استدلال می‌کردند، حالا که بناست یک روحانی اعدام شود، لباس روحانی را از تن او بیرون بیاورید تا به مقام روحانیت اهانت نشود! درست نقطه مقابل، تفکر امام که اعتقاد داشتند روحانی باید با کسوت مقدس روحانیت شهید شود تا مردم بفهمند و آگاه شوند که اینها در صحنه هستند. از دیدگاه متحجرین مبارزه با شاه ننگ بود در صورتی که از دیدگاه امام مبارزه روحانیون بزرگواری همچون شهید نواب صفوی روشنی بخش حیات اسلام و انقلاب راه مبارزین بود."

شهید نواب صفوی که در دی ماه 1326 با نیره السادات احتسام رضوی ازدواج کرده بود و طی 8 سال زندگی با هم دارای سه فرزند دختر می‌شوند، تولد فرزند سوم پس از شهادت اوست.

واحد پژوهش فرهنگی/اصفهان مفدا

منابع:

- مجتبی نواب صفوی، راهنمای حقایق یا نماینده کوچک حقایق نورانی جهان بزرگ، تهران، سید جواد واحدی، بی تا.

- عباس میلانی، تجدد و تجدد ستیزی در ایران، تهران، نشر آتیه، 1378.

- مجموعه آثار یادگار امام - ج 1 .

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.