دوشنبه ۵ مهر ۱۴۰۰ - ۰۹:۳۶

یادداشت

کرونا، گردشگری و توسعه پایدار: نگاهی به صنعت توریسم

مازندران/

با توجه به اهمیت این صنعت در ورود منابع ارزی و ایجاد اشتغال، کشورهای گوناگون احیای این صنعت را در اولویت­‌های خود قرار داده­‌اند. توریست سلامت نیز یکی از موهبات کشورهایی است که از تکنولوژی و علم لازم بهره‌­مند هستند اما به دلیل درگیری نظام سلامت در کنترل همه­‌گیری دچار رکود شده است. پشت سر گذاشتن این پاندمی، می­‌تواند بازارهای این شاخه از گردشگری را بار دیگر پرثمر نماید.

روز پنجم مهر ماه مصادف با ۲۷ سپتامبر در تقویم بین‌­المللی به عنوان روز جهانی گردشگری شناخته می‌­شود. این روز سالگرد اعلام بیانیه توریسم جهانی می‌باشد که در سال­‌های بعدی منجر به تأسیس سازمان توریسم جهانی (UNWTO) شد. هدف تاسیس این سازمان، افزایش آگاهی جوامع جهانی درباره­‌ی اهمیت گردشگری و نقش آن در پیشبرد اهداف توسعه پایدار بود.

توریسم در طی تاریخ بشر، تحول فراوانی پیدا کرده است. شاید ما ایرانی­‌ها تاریخ سفر و گردشگری را با سیر سیاحت ناصرخسرو قبادیانی شناخته باشیم. اما این پدیده مطمئنا جایگاه کهن‌تری در تاریخ ما دارد. سالیان سال، پیش از اختراع کشتی­‌های اقیانوس نورد، جت‌­های بازرگانی و حفر کانال‌­های مصنوعی، این مسیرهای زمینی بودند که نماد ترابری و حمل و نقل بودند و هرجا که مسیر حمل و نقل باشد، گردشگری شکوفه می­‌زند. با این توصیف، کشوری که چهارراه شرق و غرب و شمال جنوب است، مطمئنا مسیری تاریخی بوده که به کانون تجمعات گردشگران جهان تبدیل گشته است.

معروف‌­ترین راه تجاری تاریخی یعنی جاده ابریشم، از دل ایران عبور می­‌کرده و به سواحل آسیای صغیر و اروپا می‌­رسیده است. شکی نیست که خاک این کشور، خاطرات بازرگانان چینی و رومی فراوانی را به یاد دارد. با تحول ابزارهای حمل و نقل، سیمای توریسم نیز متحول شد. با گسترش خط آهن و راه‌­های ماشین رو و فراگیر شدن این وسایل نقلیه، دیگر نیاز نبود تا برای دیدار از شهرهای مجاور یا کشورهای همسایه، روزها و حتی ماه ها در مسیر بود. در نتیجه­‌ی ایجاد این چسبندگی اقوام و کشورها و دور زدن جبر جغرافیایی مناطق مختلف، گردشگری تفریحی در دسترس­‌تر و عقلانی‌­تر شد. اگرچه باید خاطر نشان کرد که همچنان تفریح و سیاحت در شهرها و کشورهای گوناگون، مخصوص اشراف و ثروتمندان بود.

از جمله گردشگران دوران ابتدایی صنعتی شدن توریسم -که برای ما ایرانیان بسیار مشهور نیز هست- می­توان به ناصرالدین شاه قاجار اشاره نمود. سرعت رشد عمل در سایه جنگ­‌های جهانی و جنگ سرد، شتاب­‌های بی­‌سابقه­‌ای به خود دید. کشورهای درگیر در جنگ که خواستار کوتاه کردن فاصله­‌ی خود از دشمن و اعزام سریع‌­تر ادوات و نیروها به میدان­‌های نبرد بودند، فناوری‌­هایی را به بازار وارد کردند که حتی نسبت به راه آهن زغالی سال­‌های نزدیک نیز جهشی عظیم به حساب می­‌آمد. ایجاد موتورهای پرقدرت و سریع، صنعتی شدن تولید ماشین­‌های بنزینی، گسترش ابعاد کشتی­‌های مسافربری اقیانوس پیما و اختراع هواپیماهای مسافربری و باربری غول آسا، همگی آلاتی شدند که فاصله­‌ی بشر را به حداقل میزان ممکن در طی ادوار گوناگون رساند. گسترش تولید صنعتی و ماشینی در تمام پهنای دنیا و تولید ارزش افزوده­‌ی به صرفه‌­ی ناشی از آن، باعث شد که چنین خدماتی برای قشر متوسط و حتی کم درآمدتر نیز فراهم شود و سطح کیفیت زندگی انسان بهبود یابد. در نتیجه­‌ی این رشد، می­توان در کمتر از نیم روز، از یک قاره به قاره­‌ی دیگر رفت، در رستورانی در یک شهر توریستی غذا خورد و عصر را در اماکن دیدنی آنجا سپری نمود. سرعت بالای حمل و نقل، بهبود اقتصادی، ایجاد زمان استراحت ناشی از صنعتی شدن و سایر علل گردشگری را در قرن بیست و یکم به یک تفریح رایج تبدیل کرد. این تفریح رایج نیز از قاعده بازی پیروی کرده و با سازماندهی خود، به ابزاری برای تولید ارزش افزوده و ثروت در هر دو سطح خرد و کلان تبدیل شد. امروزه شاهد مشاغلی هستیم که صرفا در ارتباط با گردشگری هستند و از توریسم ارتذاغ می‌­کنند.

انتهای سال ۲۰۱۹ و شیوع کووید-۱۹، شوک بزرگی را به صنعت گردشگری وارد نمود. بیماری کووید-۱۹ به عنوان یک بیماری مسری منتقل شونده از راه هوا شیوع پیدا کرد و بسیاری از کشورها برای جلوگیری از شیوع آن یا کاهش روند انتشار و مدیریت بیماری اقدام به ایجاد محدودیت‌­ها کردند. در صف اول این محدودیت‌­ها اقداماتی قرار داشت که صنعت توریسم را مورد هدف قرار می­داد و اهرم توقف این صنعت شد. عدم اجازه ورود اتباع خارجی به کشور، تعطیلی اماکن تفریحی و عمومی، تعطیلی مراکز پخش مواد خوراکی عمومی مانند رستوران‌­ها و کافه­‌ها و محدودیت­‌های اعمال شده در ترددها، از جمله این اقدامات بودند.

به گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد و سازمان گردشگری جهانی، در سال ۲۰۲۰، صنعت گردشگری متحمل حدود ۲۴۰۰ میلیارد دلار ضرر ناشی از همه­‌گیری کووید-۱۹ شد. این کنفرانس همچنین پیش‌­بینی می­‌کند که در سال ۲۰۲۱، این صعنت در بدترین سناریوی ممکن، عددی بین ۱۷۰۰ تا ۲۴۰۰ هزار میلیارد دلار افت درآمد نسبت به سال ۲۰۱۹ را تجربه کند. البته طبق این پیش­‌بینی روند ضرر با توجه به سرعت گرفتن واکسیناسیون علیه کووید-۱۹ احتمالا در نیمه دوم ۲۰۲۱ تغییر کند. طبق گزارش این نهاد بیشترین ضرر حاصل از کووید-۱۹ به سه کشور ترکیه، اکوادور و آفریقای جنوبی وارد شده است. علت بالا بودن سطح ضرر این کشورها، وابستگی درآمد و تولید ناخالص این کشورها به صنعت توریسم و گردشگران خارجی می‌­باشد. به عنوان مثال، به گزارش سایت آماری Statista.com ترکیه در سال ۲۰۱۹، درآمدی ۳۴.۵۲ میلیارد دلاری را ناشی از توریسم به ثبت رساند اما این عدد در سال ۲۰۲۰، به حدود ۱۲.۰۶ میلیارد دلار افت کرد. کنفرانس جهانی تجارت و توسعه، پیش بینی می‌­کند که سهم گردشگری از تولید ناخالص داخلی ترکیه در سال ۲۰۲۱ در بدترین سناریو ۹.۱ درصد و در بهترین حالت، ۶.۳ درصد کاهش یافته است. همچنین آمارها حاکی از آن هستند که کشورهای درحال توسعه ضرر بیشتری را در این دوران متحمل شده­اند. جای تعجب ندارد که زیرساخت‌­های بهداشتی ضعیف و ناتوانی در برابر بیماری، عامل ضرر بیشتر این کشورها شود.

توریسم در ایران نیز بی‌تأثیر از کرونا نبوده است. در سال ۲۰۱۸، ایران شاهد ورود ۸ میلیون گردشگر به ایران بود که درآمد ارزی قابل توجهی را به همراه داشت و ایران را در رتبه ۸۹ مقاصد توریستی قرار داد. مجموع درآمد کشور از این گردشگران، ۱۲ میلیارد دلار بود که ایران را در رتبه ۳۸ جهان قرار داد. به گزارش اقتصادانلاین، در نه ماه اول سال ۲۰۱۹ و به دلیل افزایش نرخ ارز، ورود گردشگران خارجی به ایران رشد چهل درصدی داشت، اما در سال ۲۰۲۰ به دلیل گسترش شدید همه­‌گیری کووید-۱۹، این عدد افت شدیدی داشت و گردشگران زیادی را از دست داد. بنا به اعلام سازمان گردشگری جهانی، ۵ درصد تولید ناخالص ایران در سال۲۰۱۸ ناشی از صنعت گردشگری بوده است.

با توجه به اهمیت این صنعت در ورود منابع ارزی و ایجاد اشتغال، کشورهای گوناگون احیای این صنعت را در اولویت­‌های خود قرار داده­‌اند. کشور ارمنستان، بعد از خسارات ناشی از جنگ قره باغ و کووید-۱۹، با تبلیغ تزریق واکسن به گردشگران سعی در جذب گردشگران و به خصوص گردشگران کشورهای همسایه را داشته است. ترکیه نیز با درک اهمیت این صنعت در اقتصاد خود سیاست­‌های بازگشایی مجدد و واکسیناسیون همگانی را پیش گرفته است. توریست سلامت نیز یکی از موهبات کشورهایی است که از تکنولوژی و علم لازم بهره‌­مند هستند اما به دلیل درگیری نظام سلامت در کنترل همه­‌گیری دچار رکود شده است. پشت سر گذاشتن این پاندمی، می­‌تواند بازارهای این شاخه از گردشگری را بار دیگر پرثمر نماید.

گردآورنده و گرافیست: شایان ثابتی

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.