یکشنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۰ - ۱۹:۵۷

شهادت شیخ محمد خیابانی، روحانی مشروطه خواه در ۲۱ شهریور ۱۲۹۹ خورشیدی

شیخ محمد خیابانی

شیخ محمد خیابانی به عنوان فردی آزادی‌خواه و وطن‌دوست از جمله شخصیت‌های برجسته تاریخ معاصر ایران زمین است که ویژگی‌های مذهبی، علمی و اخلاقی وی در یک سده اخیر زیر غبار کم‌توجهی، به درستی شناسانده نشده است.

پرداخت به ابعاد زندگی باعزت شهید شیخ محمد خیابانی به عنوان یکی از معدود نمایندگان مخالف اولتیماتوم روسیه تزاری در دور دوم مجلس شورای ملی و رهبر نهضت ضداستعماری «آزادیستان» برای مقابله با قرارداد ۱۹۱۹ قوام السلطنه با انگلیسی ها،  مغفول مانده و توجه به آن ضروری است، چون اقدامات و افکار وی جلوتر از زمان خودش بوده است.

در وصف بزرگی شخصیت شیخ محمد خیابانی همین بس که وی در مجلس دوم شورای ملی، به مخالفت صریح و سخنرانی از تریبون این نهاد علیه اولتیماتوم مداخله جویانه روسیه تزرای به کشورمان، بسنده نکرد، بلکه در «سبزه میدان» تهران ۱۱۰ سال پیش نیز سخنرانی آتشینی در این باره در میان هزاران نفر از مردم کرد که نزدیک بود جانش را بر سر آن دهد.  

شیخ پس از آن حادثه، ناگزیر از جلای وطن شد و در حدود دو سال بعد با وساطت حاجی کریم مجتهد، امام جمعه وقت تبریز، و در اوج خفقان صمدخانی به تبریز بازگشت و در مغازه اش در بازار تبریز به داد و ستد مشغول شد؛ اما فعالیت در بازار، چیزی نبود که روح عدالت طلبی و ظلم ستیزی شیخ را راضی کند و به همین دلیل وی از همان موقع، ۱۲۹۳ شمسی، پایه های احیای شعبه ایالتی حزب دموکرات در آذربایجان را با همکاری تنی چند از یاران نزدیکش، سرلوحه فعالیت هایش قرار داد.  

شیخ شهید پس از آنکه خفقان گورستانی حاکم بر آذربایجان، به دلیل شروع نایره جنگ جهانی اول اندکی تلطیف شد، در اوایل ۱۲۹۵ شمسی با همکاری میرزا علی پستخانه و حاجی علی بادامچی، آغاز فعالیت مجدد حزب دموکرات را اعلام کرد تا این گام شروعی برای صیانت از ایالت آذربایجان، به عنوان چشم و چراغ ایران، در مقابله با زیاده خواهی روسیه تزاری و عثمانی به بهانه جنگ جهانی و نیستی حیات مردم این سامان بر اثر آن باشد.

در تبیین اهمیت فعالیت حزب دموکرات ایران، شعبه ایالتی آذربایجان، در سال های جریان جنگ جهانی اول در شمال غرب کشورمان، اشاره به این نکته ضروری است که اگر کمیسیون آذوقه به دست شیخ شهید و یارانش در تبریز برپا نمی شد، بدون شک آمار کشته های ناشی از قحطی برخاسته از چپاول و غارت روسیان و انگلیسی ها در ایالت وسیع آذربایجان که در آن زمان بیش از ۱۰ درصد جمعیت کشورمان را در خود جای داده بود، سر به آسمان می سایید.  

شیخ شهید پس از آن در داستان تحریک جیلوهای مهاجر و مهاجم عثمانی و کشت و کشتار مسلمانان صفحات غرب آذربایجان به دست آنان که رقم آن در برخی منابع تا ۱۵۰ هزار نفر ذکر شده است و اقدامی کور به تحریک کشورهای مسیحی اروپایی برای تشکیل کشور خیالی مسیحی در شمال غرب ایران عزیز بود، نیز نقش بی بدیلی ایفا کرد و با حضور به موقع یارانش به سرکردگی اسدآقا خان در بندر گلمانخانه، این توطئه شوم را نقش بر آب کرد.  

بدیهی است که تشریح همه اقدامات میهن دوستانه، عدالت طلبانه و آزادیخواهانه شیخ محمد خیابانی که در نهایت به قیام شش ماهه «آزادیستان» منتهی شد، در این مجال نمی گنجد؛ شاید نقل شعر مرحوم ملک الشعرای بهار در وصف شهادت شیخ مبنی بر اینکه «گر خون خیابانی مظلوم بجوشد/ سرتاسر ایران کفن سرخ بپوشد»، تا حدودی مظلومیت توام با محبوبیت خیابانی را در نزد نخبگان و آزادیخواهان یک سده پیش مام میهن بهتر بنمایاند.

از همین روست که برگزاری همایش بین المللی برای گرامیداشت این شخصیت تاریخی ماندگار حداقل کاری است که می شود انجام داد؛ این همایش قرار است بیست و دوم لسفند ماه امسال برگزار شود.

نماینده ولی فقیه در آذربایجان شرقی و امام جمعه تبریز در این خصوص گفت: شیخ محمد خیابانی در مسیر مبارزه بی‌امان با طاغوت همیشه یک چهره روحانی هدایت‌گر مردم بود.

حجت الاسلام والمسلمین دکتر سیدمحمدعلی آل هاشم، با بیان اینکه این شهید در هر شرایطی مطابق با نیاز انقلاب، روش هایی برای تحقق اهداف ملت مسلمان بکار می‌گرفت، افزود: وی زمانی با زبان گویا و ایراد خـطابه‌ها و نطق‌های آتشین،  گاهی با به دوش کشیدن اسلحه و زمانی با اعتراض و استقامت شکست ناپذیر در مسیر مبارزه با استبداد گام بر می‌داشت.

وی شیخ محمد خیابانی را عالم فقه، اصول، هیات و نجوم اعلام کرد و اظهار داشت: شیخ محمد خیابانی در صف اول مبارزه و همپای مردم از محبوبیت خاصی برخوردار بود و از جمله کارهای مهمی که در تبریز انجام داد خـلع محمد علی میرزا از مقام سلطنت بود.

امام جمعه تبریز گفت: عده ای با تحریف تاریخ تلاش می کنند عنوان شیخ و روحانی را از نام عالم مبارز شیخ محمد خیابانی حذف کنند اما وی چهره ای مجاهد و روحانی بود.

حجت الاسلام آل هاشم، ادامه داد: پس از استقرار مشروطه، شیخ محمد خیابانی به نمایندگی از سوی مردم تبریز وارد مجلس شورای ملی شد که در دوره اول و دوم، نمایندگان مجلس، استعمار روس و انگلیس قطع کردند.

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.