چهارشنبه ۲۶ خرداد ۱۴۰۰ - ۱۱:۵۴

ویژگی های روان شناس خوب چیست؟

ویژگی های روان شناس خوب

روانشناس حرفه ای فردی است که متخصص همه مکاتب روانشناسی نباشد و خود را همه کاره نداند، چرا که با توجه به وسعت دنیای روانشناسی همانند هر رشته دیگری، مسلماً هیچ فردی نمی‌تواند در تمام حوزه‌ها و جنبه‌های مختلف روانشناسی متخصص باشد و بتواند به طور حرفه ای به درمانگری بپردازد.

 همگی ما تابحال کارت‌های ویزیت روانشناسانی را دیده‌ایم که اسامی بسیاری از اختلالات روانشناختی را که گاها ممکن است عموم افراد حتی برخی از آنها را اصلا نشنیده باشند، نوشته‌اند و ادعای همه‌کار توانی دارند اما افراد زیادی از مراجعه به آنان ناراضی هستند و متاسفانه سبب ایجاد دیدِ منفی به جامعه روانشناسی در ایران، شده است. در این مطلب می‌خواهیم به برخی از ویژگی‌هایی بپردازیم که روانشناسان حرفه‌ای بایستی داشته باشند. امید است با آگاهی از این موارد افراد در انتخاب روانشناس دقت بیشتری مبذول دارند تا سبب آسیب به خود و نارضایتی از جامعه  روانشناسی ایران نشود.

   جالب است بدانید روانشناس حرفه ای فردی است که متخصص همه مکاتب روانشناسی نباشد و خود را همه کاره نداند، چرا که با توجه به وسعت دنیای روانشناسی همانند هر رشته دیگری، مسلماً هیچ فردی نمی‌تواند در تمام حوزه‌ها و جنبه‌های مختلف روانشناسی متخصص باشد و بتواند به طور حرفه ای به درمانگری بپردازد. پس با کمی دقت می‌توان دریافت که ادعای متخصص بودن در درمان تمام اختلالات و مشکلات روانشناختی، خود می‌تواند دلیلی قانع کننده برای عدم انتخاب فرد مربوطه به عنوان درمانگر و مشاور باشد. شکی نیست که یک روانشناس مجرب و دارای صلاحیت حرفه‌ای، باید به مکتب‌های درمانی رشته خود آگاهی کامل داشته باشد، اما وی باید بتواند به یک مکتب مسلط باشد. به یاد داشته باشیم همانطور که برای مشکلات جسمانی خود به متخصص مربوطه مراجعه می‌کنیم برای مشکلات روانی هم بهتر است به متخصص مربوطه مراجعه کنیم و با دقت بیشتری روانشناس خود را انتخاب کنیم.

 یک روانشناس خوب و حرفه ای نباید خود را نمونه کامل سلامت روان بداند و باید یادمان باشد که هر روانشناس در درجه اول یک انسان است که همانند هر انسان دیگری گاها ممکن است دچار مشکلات روانی شود، اما این انتظار می‌رود که او بتواند مشکلات را با راه‌ حل‌های مناسب و رویکردهای روانشناختی که آموخته است، حل و فصل نماید. روانشناس خوب و حرفه ای از «الگودهی» در راستای آموزش به مراجع استفاده می کند. این الگوها می‌تواند شامل شخصیت یک فیلم و حتی کارتون باشد و هر از گاهی هم خودآشکارسازی با رعایت جوانب کار، اما روانشناس غیرحرفه‌ای، الگوی مراجعانش، خودش بوده و در تمام زمینه‌ها از خودش مایه میگذارد و مدام خود و اطرافیانش را مثال می زند، که همین نشان از عدم صلاحیت وی برای درمانگری دارد.

 یک روانشناس حرفه‌ای هفت ماهه به دنیا نیامده و سریع تشخیص‌گذاری نمی‌کند. برای تشخیص درست تر و مطمئن تر، مجموعه‌ای از مشاهده، مصاحبه و در برخی مواقع پرسشنامه لازم است. پس لازم به ذکر است که روانشناس خوب الزاماً کسی نیست که به دنبال تشخیص گذاری سریع باشد بلکه او قبل از تشخیص‌گذاری و اعلام تشخیص به مراجع اقدامات لازم را با دقت کامل انجام می دهد.

 یک روانشناس غیرحرفه‌ای منبع عظیمی از سی‌دی‌ها، آزمون ها و ابزارهای سنجش را که اغلب توسط خانم منشی قبل از اولین جلسه درمانی، از مراجع گرفته می شود را اجرا می کند. باید بدانیم که استفاده از آزمون به عنوان یک «وسیله کمک تشخیصی و مکمل است» و استفاده مداوم از آن درست نیست؛ بهترین ابزار تشخیصی یک روانشناس حرفه‌ای باید مصاحبه بالینی با مراجع باشد. ذکر این نکته لازم است که مراجع به هنگام مراجعه به یک روانشناس، برای آزمونهایی که در حین جلسات درمانی از وی گرفته می شود، نباید هیچ هزینه جداگانه‌ای، مازاد بر هزینه جلسات درمانی از پیش تعیین شده، پرداخت کند.

روانشناس مجرب در تأکید بر توانایی‌های مراجع اغراق نمی‌کند، چرا که خلاف این کار موجب ایرادات احتمالی از جمله: به اشتباه انداختن مراجع در محاسبات در مورد خود و توانایی هایش و ایجاد احساس مورد تمسخر قرار گرفتن در مراجع، می‌شود. پس یک روانشناس مجرب باید واقع بینی و رویکرد منطقی را در ارائه بازخورد به مراجع رعایت کند.

 یک روانشناس غیرحرفه‌ای، روانشناس خوب بودن را در با ادبی می‌داند و یکی از مهمترین مصداق های ادب و اخلاق حرفه‌ای را در نگاه مستقیم نکردن به مراجع به خصوص مراجعان با جنسیت مخالف خود، می‌بیند. به همین دلیل خودش را از نگاه‌های مراجعان می‌رهاند و در نتیجه خود و آنها را معذب می‌کند. لازم به ذکر است که نگاه متمرکز و آگاهانه به مراجع علاوه بر نشان دادن توجه به او یکی از شیوه های ارزیابی هیجانات و واکنش‌های مراجع است و در برخی مواقع، قدرتِ درمانی و مهارت روانشناس را القا میکند. البته تماس های چشمی ممنوعه‌ای در مشاوره وجود دارد که می تواند مراجع را معذب کند؛ روانشناس غیر حرفه ای به بهانه بررسی همه جانبه مراجع به روند درمان آسیب می زند: نگاه به دست و پاهای مراجع، قفسه سینه، بازوها، وسایل مراجع و یا تماس چشمی افراطی با شخص مراجع در حین حرف زدن وی، آزار دهنده و مخل ارتباط درمانگر با مراجع می باشد.

 یک روانشناس مجرب و دارای صلاحیت در مقابل هزینه ای که مراجع صرف جلسات درمانی خود می کند فقط به مسائل اصلی درمان می پردازد و حاشیه پردازی نمی‌کند. بسیاری از روانشناسان غیر حرفه ای بیش از نصف ساعات جلسه را به مسائل حاشیه‌ای بی ارتباط به درمان اختصاص می دهند و آخر سر هم این وقت های مرده را به عنوان تخفیف هزینه جلسات درمانی حساب می کنند و منت آن را بر سر مراجع می‌گذارند. در همین راستا روانشناس باید تمام مباحث جلسه فعلی و حتی جلسات قبل را در ذهن داشته باشد و یا به طور خلاصه در پرونده ثبت کند تا زمان هر جلسه به صورت کاملاً مفید مورد استفاده قرار گیرد و صرف یادآوری های غیرضروری مباحث جلسات قبلی نشود.

طبیعی جلوه دادن های ناشیانه یکی از مشکلات بزرگ روانشناسان غیرحرفه‌ای می باشد. روانشناس مجرب به منظور کاهش آلام ناشی از برخی حوادث و اتفاقات، درصدد طبیعی جلوه دادن آن است؛ اما روانشناس غیرحرفه ای در این باره بر هر اتفاقی، بدون درک شرایط روحی و فکری مراجع، مهر طبیعی می‌زند در حالیکه هرکسی میداند در بسیاری از مواقع این حرف اشتباه است.

در جلسه روان درمانی، سکوت روانشناس ابزاریست برای نشان دادن همدلی، مدیریت موضوع، تأیید حرف، نشان دادن تردید، فرصت دادن برای بازسازی احساسی و تنفسی مراجع، گوش دادن فعال و ... است. یک روانشناس غیرحرفه ای سکوتش یا از ناتوانی است یا این حس ناتوانی را به مراجع القا میکند. اگر سکوت در روان درمانی را به کم شدن سرعت ماشین در هنگام تعویض دنده در رسیدن به سرعت گیر، شبیه بدانیم، روانشناس حرفه‌ای مانند راننده ای ماهر عمل می کند یعنی یک توقف کوتاه و ادامه دادن با قدرت بیشتر اما روانشناس غیرحرفه‌ای ماشین را با کم شدن سرعتش، خاموش می کند و همه را به دردسر می‌اندازد. پس فراموش نکنیم که کمیت و کیفیت سکوت در درمان باید رعایت شود.

ü مسئله بعدی ارجاع بی مورد مراجعان است. روانشناس غیر حرفه‌ای ارجاعات نامناسبی دارد. هدف، انجام دادن کار تخصصی است، اما بیشتر باعث دردسر و در برخی مواقع، عود افسردگی مراجعان می شود. به طور مثال برای انجام یک آزمون افسردگی ساده، مراجع را به مرکز مشاوره دیگری هدایت می کنند یا برای آزمایش یک فرضیه خود و یا ناتوانی در یافتن روش درمانی به فرد دیگری ارجاع می دهند. به عنوان مثال: روانشناس غیرحرفه‌ای ممکن اسن این جملات را به مراجع بیان کند: ممکن است این حس شما از ناهشیار و تجارب کودکی  شما باشد، پس شما را به همکارم ارجاع می دهم. ابتدا چند جلسه به ایشان مراجعه کنید سپس دوباره به مرکز ما تشریف بیاورید.

 اتفاقی که ممکن است در این ارجاعات غیرحرفه‌ای پیش بیاید این است که تشخیص نادرست باعث راه کارهای نادرست می شود و در نتیجه مشکل مراجع در نظرش «درمان ناپذیر» به نظر می آید. چراکه دو یا سه روانشناس با او کار کرده‌اند و نتیجه‌ای حاصل نشده است. به یاد داشته باشیم یک ارجاع نادرست می‌تواند مشکل مراجع را حادتر کند. در همین راستا لازم به ذکر است که روانشناس و مشاور حرفه ای به جز درمانگری نباید نقش دیگری را بپذیرد و راهکارهایش نباید خارج از منطق و عرف باشد. در مثالی که این نقش را زیر سوال می‌برد توجه کنید:  مراجع: به شوهرم شک دارم.

روانشناس غیرحرفه‌ای: میتونی تعقیبش کنی یا گوشیش رو چک کنی!

از جمله مواردی که امروزه به چشم می آید توجه زیاد برخی روانشناسان به ظاهر و پوشش خود است. یک روانشناس غیرحرفه ای هزینه های زیادی به صورت افراطی برای پوشش و تیپ و ظاهر خود خرج می‌کند، از عمل های زیبایی گرفته تا لباس‌های رنگارنگ با مارک های متنوع و وسایل آرایشی گوناگون که در برخی مواقع، از استاندارد خارج می شود. باید بدانیم که لباس درمانگر نباید چنان ساده و تکراری باشد که سکون و بی‌توجهی به خود را نشان دهد و نه آنقدر تجملاتی و متنوع باشد که القا کننده غیرطبیعی بودن افکار و رفتارهای درمانگر باشد. الزامی برای متفاوت بودن روانشناس از عامه مردم وجود ندارد؛ روانشناس  باید از جنس همان مردم عادی باشد. روانشناس باید الگوی معمولی و عادی بودن در احساس، افکار و رفتار باشد.

به عنوان مورد آخر لازم به ذکر است که یک رواندرمانگر در مقابل رشته خود متعهد است و باید برای آبروی رشته خود تلاش کند و نام رشته روانشناسی را خراب نکند. مراجعان اغلب با ذهن روان رنجور مراجعه می کنند؛ پس طبیعی است که مشکلاتی در جلسات رواندرمانی و یا مشاوره پیش بیاید، سوء تفاهماتی ایجاد شود و کج فهمی به وجود بیاید؛ روانشناس ماهر، با توضیح و رفتار مناسب، ابهام زدایی می‌کند اما درمانگر غیرحرفه‌ای درگیری کلامی و در برخی موارد، قضایی و فیزیکی با مراجعان پیدا می کند.

تهیه و تدوین: الهام نظری، همتایار اداره مشاوره و سلامت روان دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی زنجان.

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.