دوشنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۰ - ۰۵:۴۱

«حرکت علوم به سوی تخصصی شدن است،باید تخصص ها را پذیرفت،برای آنها جایگاه های متناسب و به حقشان را تعریف کرد و از پتانسیل و توانایی آزمایشگاهی ها،برای مسئولیت فنی بخش های آزمایشگاه استفاده کرد»

«حرکت علوم به سوی تخصصی شدن است،باید تخصص ها را پذیرفت،برای آنها جایگاه های متناسب و به حقشان را تعریف کرد و از پتانسیل و توانایی آزمایشگاهی ها،برای مسئولیت فنی بخش های آزمایشگاه استفاده کرد»

به مناسبت روز علوم آزمایشگاهی بر آن شدیم تا با یکی از اعضای خوش سابقه، مجرب و متخصص در جامعه ی آزمایشگاهی کشور که از اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان نیز هستند گفتگویی داشته باشیم.

* 1.ضمن سپاس از پذیرش این مصاحبه ، برای فتح باب گفتگو لطفا خودتان را معرفی کنید.
با سلام ضمن تبریک روز علوم آزمایشگاهی، من فریبا لاهورپور هستم دکترای تخصصی باکتری شناسی پزشکی؛ مقطع کاردانی علوم آزمایشگاهی را در علوم پزشکی تبریز، کارشناسی علوم آزمایشگاهی را در دانشگاه های علوم پزشکی مشهد و تبریز، ارشد میکروب شناسی پزشکی را در علوم پزشکی تبریز و مقطع دکترای باکتری شناسی پزشکی را در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی فارغ التحصیل شده ام و چندین سال مدیر گروه رشته ی علوم آزمایشگاهی در دانشگاه علوم پزشکی کردستان بوده ام. 
* 2.رشته ی میکروب شناسی یکی از رشته های کاربردی و پرطرفدار است که شما به صورت تخصصی آن را پیگیری کرده اید و ممکن است مد نظر بسیاری از خوانندگان این گفتگو نیز باشد،مایل به شنیدن معرفی این رشته از زبان شما هستیم.
دانشگاه های تابع وزارت بهداشت در مقطع ارشد به ارائه ی رشته ای تحت عنوان  «میکروب شناسی پزشکی» میپردازند و اساس آن باکتری است اما ویروس هم یکی دیگر دروسی است که در رشته‌ی «میکروب شناسی پزشکی» به آن پرداخته میشود، در اصل کسی که در مقطع کارشناسی ارشد از این رشته فارغ التحصیل میشود رشته اش باکتری شناسی است اگر چه ویروس شناسی هم یکی از بِیس های این رشته محسوب می‌شود.
* 3.فعالیت رشته ی علوم آزمایشگاهی در مجموعه ی علوم پزشکی طیف گسترده ای از امور را شامل می شود مایلیم که شرحی بر این عملکرد ها نیز داشته باشید.
فارغ‌التحصیلان این رشته یعنی کارشناسی علوم آزمایشگاهی(که مد نظر ما دانشگاه های علوم پزشکی است نه سایر دانشگاه ها) در واقع با پتانسیل‌ زیادی از نظر کاری و کاربردی در آزمایشگاه ها حضور دارند که این را همه ی همکارانی که در قسمت های مختلف آزمایشگاه های دولتی و خصوصی کار میکنند هم می دانند که فارغ التحصیلان این رشته چقدر به کار احاطه دارند و به قول معروف چقدر  «چند پتانسیلی» هستند که بتوانند بخش های اساسی آزمایشگاه را اداره کنند و به خوبی کار های آن انجام بدهند.
به صورت کلی آزمایشگاه در تشخیص و درمان نقش دارد همانطور که بسیاری از تحقیقات انجام شده نیز نشان داده اند  هفتاد و پنج درصد تشخیص و درمان بستگی به کار آزمایشگاه دارد و این خود جایگاه آزمایشگاهی را در نظام سلامت به خوبی مشخص میکند. 
* 4.از نقش اساسی کادر علوم آزمایشگاهی و به صورت عام تر جامعه ی آزمایشگاهی در این شرایط خاص کرونا نمی‌توان چشم پوشی کرد، در این خصوص هم مایل به شنیدن نظر شما به عنوان عضوی از این خانواده هستیم.
در بحرانی که کل کشور و کل جهان را در بر گرفته است،در این پاندمی کرونا به خوبی نقش آزمایشگاهی ها را چه در حالتی که افراد ناقل باشند و یا در وضعیت حاد بیماری هستند همچنین این مسئله که مبتلا به کرونا بعد از چه مدت میتواند به محل کار برگردد، همچنین اینکه چطور باید بیمار ایزوله شود شاهد هستیم که همه ی اینها بر دوش آزمایشگاهی ها بوده است، از مرحله ی ناقل بودن و حاد بودن شرایط تا برگشت به کار و سلامت آنها در محیط کار و حتی پیگیری درمان آنها و حتی خطی که به همکاران اپیدمیولوژیست برای آمارها و اعلام وضعیت های مختلف (قرمز، نارنجی و ...)داده میشود دقیقا بر پایه ی دیتا هایی است که از زحمات همکاران آزمایشگاهی ما استخراج میشود.
میتوانیم به تهیه ی کیت های تشخیصی کرونا در ایران هم اشاره کنیم مثلا ما در ایران کیت هایی داشته ایم که از قسمت هایی از ویروس،مثلا اسپایک S یا N ویروس استفاده شده است و شرکت های مختلف از قسمت های مختلفی استفاده کرده اند.
مسئله ی واکسیناسیون هم که از دیرباز درکشور ما بوده و انستیتو پاستور ایران هم در این زمینه از جمله در خصوص بیماری هاری فعال بوده است.در زمینه هایی مانند تولید واکسن در همه ی جهان محدودیت ها و موانعی ممکن است وجود داشته باشد که در مورد ما، مشکل انبوه سازی است که باید موانع این راه برطرف شوند.
* 5.گاهی دانشجویان این رشته وضعیت آینده ی شغلی خود را در هاله ای از ابهام میبینند و نگرانی هایی دارند، دانش آموختگان و شاغلین علوم آزمایشگاهی نیز مشکلات  و بعضا گلایه هایی دارند خالی از لطف نیست که در این مورد نیز  توضیح مختصری بفرمایید.
در مورد آینده ی شغلی دانشجویان رشته ی علوم آزمایشگاهی،خوش‌بختانه تا همین سالها هم ما معضل بیکاری را نسبت به سایر رشته ها خیلی خیلی کمتر داشتیم چون یکی از مسائل این است که دانشجویان مقطع کارشناسی علوم آزمایشگاهی مسئله ی طرح تعهدات قانونی را داشته اند و خوشبختانه دانشجویان هم، به کارشان و اینکه به عنوان یک شغل به آن نگاه کنند و شاغل شوند راغب هستند،من خودم به شخصه خیلی کم دیده‌ام که یک علوم آزمایشگاهی بیکار باشد، در این زمینه ای هم که کرونا برای همه تاسف برانگیز است(چه در سطح ملی چه منطقه ای)، کرونا این فرصت شغلی را هم برای دانشجویان ما فراهم کرد و من شاهد بودم که خیلی از دانشجویان ما که اتمام طرح هم زده بودند باز هم در این فرصت توانستند شاغل شوند.اما اگر بخواهیم از لحاظ دور نمای شغلی به آن نگاه کنیم،میدانیم که دانشجویان علوم آزمایشگاهی جزو دانشجویانی بوده اند که با رتبه های خوبی که داشته اند  توانسته اند وارد دانشگاه های علوم پزشکی شوند و همچنین در سطح استعداد درخشان و یا المپیاد های دانشجویی، به اثبات رسیده است که چه دانشجویان با استعدادی هستند و در این المپیاد ها و جشنواره های مشابه رتبه کسب میکنند؛ولی میدانیم که تعدادی از  دانشجویان ما علاقه مندند که در مقطع ارشد و دکتری فارغ التحصیل شوند،معضلی که در سطح جامعه وجود دارد این است که جایگاه «علوم پایه» در کشور آن جایگاهی نیست که باید باشد،یعنی یک علوم پایه در هر کشوری یک وزنه ی وزین است در آموزش آن کشور، اما جایگاه ما (چه کارشناس،چه ارشد، چه دکتری)همچنان مشخص نیست،اگر سابقه ی کاری من را به دو نصف تقسیم کنید نصف آن در بالین، در آزمایشگاه های بیمارستانی، و نصف دیگر آن در آموزش دانشگاهی بوده است،بر اساس تجربه ی کاری ام این نتیجه گیری را میکنم و این وضعیتی مشخص و واضح است که دید آزمایشگاهی الان، آن دید کلی آزمایشگاهی بیست سال قبل نیست که فکر کنید یک نفر بتواند بر همه ی بخش ها به صورت کامل احاطه داشته باشد یعنی بتواند از بخش های مختلف (میکروب شناسی،هورمون شناسی، بیوشیمی و...) به نحو شایسته بهره ببرد و دلیل آن هم این است که از بیست-سی سال قبل، پیشرفت علوم طوری بوده که دیگر آن تخصص هایی که قبلا بوده است در علوم آزمایشگاهی حال حاضر، مانند نسبت موجود بین یک پزشک عمومی و یک فرد متخصص است و باید متخصصین این رشته را بپذیریم و جایگاه آنها را تعیین کنیم،چیزی که می بینیم مخصوصا در استان کردستان این است که متاسفانه جایگاه  «آزمایشگاهی ها»  مخصوصا فارغ التحصیلان Phd و ارشد،مخدوش است یعنی جایگاه مشخص و تعریف شده ای نسبت به کارشناس و کاردان علوم آزمایشگاهی ندارند که این یک اشکال عمده است؛ و یک اشکال دیگر این است که آزمایشگاه های ما به طرف تخصصی شدن پیش نرفته است و دلیل آن هم این است که مثلا یک تخصص خاص جایگزین همه ی متخصصین همه ی رشته ها شده است،که این غیر منطقی و غیر ممکن است، میکروب شناسی خودش یک تخصص است که حتی خود آن هم اگر به چشم باکتری شناسی دیده شود،باکتری شناسی عمومی را می توان از باکتری شناسی مولکولار جدا کرد،بخش سرولوژی به همین ترتیب، بخش بیوشیمی به همین صورت،بخش های انگل شناسی، قارچ شناسی و در سالهای اخیر هم شاهد هستیم که بخش های مولکولار که می بینیم نقش آن در آزمایشگاه های تشخیص طبی بسیار کم رنگ است مخصوصا در قسمت دولتی که ما بیشتر انتظار داریم، چون نیازمند تسریع در تشخیص یک بیماری هستیم مثلا فرض کنید یک پاپیلوما یا HIV یا هپاتیت را میخواهیم تشخیص بدهیم یا یک مایکوباکتریوم،به جای اینکه بخواهیم یک ماه صبر کنیم تا در محیط کشت جواب بگیریم،نیازمند این تخصصی شدن هستیم اما شاهد این اتوماسیون نیستیم که به طرف دیجتیال شدن پیش برود. یک مسئله ی دیگر اینکه باید قبول کنیم که تخصص های مختلف  «آزمایشگاهی» این پتانسیل‌ و توانایی را دارند که بخش های ویژه ی آزمایشگاهی را در اختیار بگیرند و  «مسئول فنی» شوند نه اینکه یک Phd یا ارشد را به عنوان کارشناس یک بخش در نظر بگیرند؛در سایر استان ها مسئولیت بخش های مختلف به وسیله ی متخصصین رشته های مختلف از دکترای علوم آزمایشگاهی،پاتولوژیست و Phd رشته های مختلف اداره می‌شوند ولی در استان کردستان متاسفانه،به هر دلیلی، در این راه مانع میشوند.
باید جایگاه های خودمان را بدانیم و باید بدانیم چطور مشکلات را رفع کنیم،ما باید در  «جامعه ی آزمایشگاهیان ایران» عضو باشیم، هماهنگ باشیم تا بتوانیم به اهداف راهبردی و خوبی که این اساتید بزرگ دارند برسیم.
* 6.به صورت خاص بحث از آزمایشگاه شد،با توجه به شرایط ویژه ی حال حاضر، کلاس های عملی و کارآموزی های آزمایشگاهی دانشجویان با چالش جدی مواجه شد که مطمئنا عواقبی هم خواهد داشت با توجه به اهمیت بنیادین آموزش های حضوری علاوه بر وظایف آموزشی دانشگاه،به نظر شما خود دانشجویان میتوانند چه راهکاری برای جبران این کمبود ها داشته باشند؟
همانطور که دانشجویان علوم آزمایشگاهی هم خبر دارند و من هم طبق آمار به این رسیده ام پنجاه درصد واحد های مقطع کارشناسی آنها،واحد های عملی است(منهای کارآموزی ها و کارورزی ها) که با احتساب کارآموزی و کارورزی حدود شصت-شصت و پنج درصد واحد ها را شامل میشود
خوشبختانه آیین نامه ی علوم آزمایشگاهی در سطح وزارت خانه تغییر کرده است و برای برنامه ای که خود من در دانشگاه علوم پزشکی کردستان مجری آن بودم و در جشنواره ی شهید مطهری هم دو سال متوالی به عنوان فرایند برتر آموزشی شناخته شد،بخش نامه تهیه و ابلاغ شده است که دانشجویان علوم آزمایشگاهی از ترم سوم میتوانند در کارآموزی ها شرکت داده شوند. 
دانشجویان نگران نباشند،هنوز فرصت دارند،با یک برنامه ریزی صحیح میشود در ترم های هفت و هشت این را جبران کرد و جای نگرانی نیست،این قسمتی از قضیه است که به دانشگاه و برنامه ریزی های دانشگاه مربوط میشود و پیشنهاد من این است که کلاس های عملی هم در بیمارستان هایی که سانتر کرونا نیستند(مانند کوثر، بعثت و همچنین آزمایشگاه مرکز بهداشت سنندج ) برگزار شوند.
یک توصیه هم که به دانشجویان خوب علوم آزمایشگاهی دارم این است که از فیلم ها و کتاب هایی مربوط به واحد های عملی و آزمایشگاهی استفاده کنند و برای شروع منتظر شرایط کرونا نمانند،دانشجویان باید با پیش زمینه ی ذهنی در بخش حاضر شوند و در واقع نباید حضور آنها در بخش ها  «ابتدا به ساکن» باشد بلکه باید به عنوان فرصتی برای یافتن سوال هایی که دارند در آنجا حضور یابند.
* 7.به مطالعه و طرح سوال اشاره داشتید به نظر شما یک پژوهشگر علوم آزمایشگاهی در پژوهش باید چه فاکتور هایی را برای نیازسنجی تحقیق مد نظر داشته باشد؟
پژوهش در زمینه ی علوم آزمایشگاهی به این منظور است که به سوالاتی که در زمینه ی تشخیص و درمان وجود دارد پاسخ داده شود به نظر من مسئله این است که باید اولا اولویت های پژوهشی را در سطح بین‌المللی، ملی، منطقه ای و بومی شناسایی کند به عنوان مثال، مسئله ی بروسلا (تب مالت)که در منطقه ی «غرب کشور» یعنی همدان،کردستان و کرمانشاه یک بیماری  «بومی» است بنابراین این بیماری در سایر مناطق کشور مانند منطقه ی ما مطرح نیست یا مثلا در کشور ما بیماری  «لایم» وجود ندارد و یا نادر است اما این بیماری مختص مناطقی از آمریکا و اروپا شمالی است و...بنابراین اول باید اولویت های پژوهشی در سطوح مختلف را مد نظر قرار دارد. 
همچنین در مورد بیماری های  «بازپدید»لازم است دید خوبی داشته باشیم به عنوان مثال، ممکن است بیماری  «ابولا» مجددا شیوع پیدا کند بنابراین داشتن یک دید مناسب از این بیماری ها، اهمیت دارد.
* 8.ضمن تشکر از همراهی صمیمانه ی شما،اگر صحبت و مطلب خاصی مد نظر دارید میتوانید از این پل ارتباطی استفاده کنید.
ضمن تشکر از شما که از طرف مفدا تشریف آوردید، آرزوی سلامتی هر چه زودتر را برای همه ی آحاد بشر در دنیا و کشورمان و بالاخص دانشجویان دارم و دانشجویان علوم آزمایشگاهی هم نگران نباشند این شرایط کرونایی هم به پایان میرسد و از فرصت کارآموزی ها و کارورزی ها برای جبران استفاده میشود و انشاءالله دانشجویان با دید باز این رشته را ادامه میدهند و جایگاه آنها را میشناسند، آرزوی سلامتی و سربلندی برای همگی و شما دارم.
تهیه و تنظیم: مبین محمدی خبرنگار سرویس فرهنگی مفدا کردستان

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.