سه‌شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۹ - ۱۳:۲۷

چهارشنبه سوری و رعایت حقوق شهروندی

چهارشنبه سوری

در طول تاریخ مراسم چهارشنبه سوری در نقاط مختلف ایران با توجه به شرایط اقلیمی و منطقه ای به شکل ­های متفاوتی برگزار می شود؛ اما در سال های اخیر شکل این مراسم در فرم و محتوا دچار تغییرات اساسی شده است. تغییراتی که به کمک ابزارهای تهیه شده توسط افراد سودجو منجر به بروز ناآرامی، آلودگی های صوتی و محیطی، تخریب اموال عمومی و مواردی از این دست شده که در واقع آن محیط یا منطقه را به یک میدان جنگی تمام عیار تبدیل کرده که اکثر شهروندان در این شب و چه بسا شب های قبل و بعد از آن، جرأت بیرون آمدن از منازل خود را نخواهند داشت.

مراسم چهارشنبه سوری از قدیم الایام به عنوان یکی از جشن های کهن در بین ایرانیان شناخته شده است. از آنجایی که این مراسم نیز مانند بسیاری از آیین های دیگر به یک باره پدید نیامده، پرداختن به ریشه و منشأ تاریخی آن کاری دشوار است؛ اما مورخان و پژوهشگران دلایلی چند در خصوص پیدایش آن به قلم آورده اند؛ از جمله اینکه «هانری ماسه» خاورشناس و ایران شناس فرانسوی درباره آن می گوید: این رسم شاید یادگار ایران باستان باشد؛ اما شیعیان بر این عقیده اند که که مختار ثقفی زمانی که به خون خواهی حسین بن علی(ع) برخاست در آن شب برای آگاهی یاران خود دستور داد که آتش بر بام خانه های خود روشن نمایند(۱). همچنین در باور مردم ایران باستان چهارشنبه آخر سال مصادف با بدترین روز سال به شمار می ­رفته است که روز خوبی برای هیچ کسی نبوده است؛ بنابراین جمع شدن در این شب را می توان به علت فرار از نحوست دانست که البته این اعتقاد به نحوست را می توان متاثر از فرهنگ بین النهرین دانست که در بین حکومت های باستانی از جمله هخامنشیان که بنای آنها بر تساهل نسبت به پذیرش و عقاید فرهنگ دیگران بوده، رایج است(۲).

در طول تاریخ مراسم چهارشنبه سوری در نقاط مختلف ایران با توجه به شرایط اقلیمی و منطقه ای به شکل ­های متفاوتی برگزار می شود؛ اما در سال های اخیر شکل این مراسم در فرم و محتوا دچار تغییرات اساسی شده است. تغییراتی که به کمک ابزارهای تهیه شده توسط افراد سودجو منجر به بروز ناآرامی، آلودگی های صوتی و محیطی، تخریب اموال عمومی و مواردی از این دست شده که در واقع آن محیط یا منطقه را به یک میدان جنگی تمام عیار تبدیل کرده که اکثر شهروندان در این شب و چه بسا شب های قبل و بعد از آن، جرأت بیرون آمدن از منازل خود را نخواهند داشت. هر ساله افراد بسیاری به ویژه کودکان و نوجوانان در اثر مواجهه با وسایل محترقه و منفجره به طور جدی آسیب می­بینند و در مراکز درمانی و بیمارستان ها بستری می شوند. به گفته کارشناسان بسیاری از آسیب های ناشی از این آتش بازی ها منجر به ناتوانی های دائمی همانند قطع عضو یا نابینایی و مشکلات طولانی مدت در زندگی فرد می ­شود و هزینه گزافی را نیز بر دوش خانواده ها و اجتماع بر جای می ­گذارد. نگاهی به آمارهای حوادث آتش سوزی در سال های گذشته خود گواهی بر این مدعاست.

حفظ و اهمیت سلامت جسمی و روانی انسان ها به عنوان یکی از ارکان زندگی بشر بر هیچ کسی پوشیده نیست. بنابراین همواره می بایست برای تأمین این حوزه تلاش های بی وقفه نمود و تمام موانع موجود در مسیر پیشبرد این حوزه را از میان برداشت. با این تعابیر می توان برپایی مراسم چهارشنبه سوری سال های اخیر را نوعی هنجارشکنی دانست که ضمن بر هم زدن سلامت جسمی و روانی افراد در روزهای منتهی به پایان سال به نوعی نقض حقوق شهروندی نیز محسوب می­ شود.

وجود آداب و رسوم و آیین های ملی در هر کشوری، طی فرایندهای مناسب و به واسطه درگیر کردن افراد و مشارکت جمعی، می تواند ضامن پیوند و وحدت بین آحاد اجتماع و ایجاد شور، نشاط و هیجان در بین آنها باشد.

در حال حاضر برای پیشگیری از انحرافات پیش آمده در این نوع مراسم و دیگر آیین های ملی و فرهنگی، نخبگان جامعه می ­بایست علاوه بر برنامه ریزی برای جامعه در حال گذار ایران و آشناسازی نسل نوجوان و جوان ایرانی با هویت اصیل ایرانی _ اسلامی، آداب و رسوم و سنت های قدیمی و سمبلیک را (که مغایرتی نیز با موازین عرف و شرع نداشته باشند) برای آنها توضیح داده تا این نمادها برای آنان نیز معنا پیدا کند که البته نقش رسانه ها و شبکه های اجتماعی در پیشبرد این مسیر بی تاثیر نخواهد بود؛ چرا که رخدادهای فرهنگی در گستره کل جامعه نفوذ دارند، پس می توان با استفاده از آنها به شکل موثری، ارزش ها و هنجارهای مثبت را به اعماق جامعه انتقال داد.

آنچه در حال حاضر و به ویژه با توجه به بحران شیوع کرونا، جامعه ایرانی بدان نیاز دارد، توجه به مسأله افزایش فرهنگ شادی عمومی و حفظ سلامت روان برای شهروندان است که تلاش برای آموزش و ترویج آن منجر به کاهش بسیاری از آسیب های اجتماعی و خانوادگی نیز در جامعه خواهد شد. علاوه بر آن، آشنایی کودکان و نوجوانان به سنن و فرهنگ ایرانی _ اسلامی و احترام به آموزه های تاریخی _ فرهنگی منجر به افزایش سرمایه اجتماعی در کشور شده که همین امر به افزایش اعتماد اجتماعی کمک نموده و بی شک در تقویت وحدت و همبستگی اجتماعی مردم این سرزمین بی تأثیر نخواهد بود.

سال ۱۳۹۵ و در پی حادثه آتش سوزی و ریزش ساختمان پلاسکو، طی یک تصمیم جمعی عده ای از شهروندان با خود عهد و پیمان بستند که به حرمت خون شهدای فداکار آتش نشان در این حادثه مهیب، به هیچ وجه از مواد و ترقه های آتش ­زا و مهیب استفاده نکنند و آن سال چهارشنبه سوری آرام و بدون هیچ خطری را برای خود و دیگر شهروندان پشت سر بگذرانند.

امید می رود که امسال نیز به واسطه قدردانی و پاسداشت فداکاری و از خودگذشتگی «طه آرمند» این قهرمان کوچک که با وجود سن کم توانست جان پنج نفر را در یک حادثه آتش سوزی نجات دهد و برگ پرافتخاری از شجاعت و مردانگی را در تاریخ حوادث این مرز و بوم رقم بزند، دیگر هموطنانمان نیز ضمن رعایت حقوق شهروندی نسبت به تامین حفظ سلامت دیگران بی تفاوت نباشند.

منابع:

۱. دوستی، شهرزاد و شاهرودی، المیرا (۱۳۹۰). آیین ها و مراسم چهارشنبه سوری در فرهنگ عامه، فصلنامه فرهنگ مردم ایران، شماره ۲۷، ص ۲۹

۲. عزیزی، علی، گراوند، احمد و لقایی، علی (۱۳۸۷). کنترل چهارشنبه سوری، فصلنامه مطالعات مدیریت انتظامی، سال۳، شماره ۳: ۳۰۱- ۳۲۲

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.