سه‌شنبه ۵ اسفند ۱۳۹۹ - ۱۱:۰۹

یادداشتی در اداره مشاوره و سلامت روان دانشگاه علوم پزشکی مشهد:

از تمرکز تا افکار مزاحم

تمرکز

ما چرا گاهی تمرکز کردن روی یک کار دشوار تر است و گاهی ساده‌تر یعنی حتی افرادی که از مشکل تمرکز رنج میبرند هم در همه موقعیت ها و همه فعالیت ها به یک میزان قادر به حفظ و کنترل تمرکز خود نیستند و گاهی در این زمینه مشکل بیشتری دارند

به گزارش مفدامشهد، بهناز بیوکی، روانشناس اداره مشاوره و سلامت روان، یادداشتی را منتشر کرده است که این یادداشت، در خصوص زیستن در دوران کرونا خیلی اهمیت دارد، زمانی که ما گوش به اخبار و آمار میدهیم و نیز نگران سلامت خود و اطرافیانمان هستیم، گویی دیگر قادر به تمرکز بر توسعه فردی و مسائل خودمان را نداریم. لذا این نوشته میخواهد را تمرکز را میان افکار مزاحم پیدا کند.

تمرکز واژه‌ای با کاربرد بسیار زیاد که کمتر کسی هست که با آن برخورد نداشته و یا اهمیت آن را در امور متفاوت ذهنی زندگی حس نکرده باشد. و به نظر می‌رسد یکی از رایج ترین مشکلات و مسائل دانشجویان در زمان مطالعه و یادگیری و همچنین یکی از علل جدی افت عملکرد تحصیلی ایشان مشکل تمرکز باشد. 
اما به راستی تمرکز چیست و چه میزان می‌توان کنترل آن را به دست گرفت؟ 
تمرکز در لغت به معنای چکیده و گرد اوردن در یک جاست و در اصطلاح یعنی حفظ و نگهداری توجه روی موضوعی معین و استفاده از آن در درک مسائل مختلف، یعنی عوامل مزاحم و مخل توجه را در حین انجام کار به حداقل رساندن. 
تمرکز امری اکتسابی است و می‌تواند تقویت شده و یا پرورش یابد. برقراری تمرکز حواس به میزان کاهش عوامل حواس پرتی بستگی دارد یعنی هر چه میزان عوامل مزاحم و مخل تمرکز بیشتر باشد توانایی حفظ تمرکز کمتر است و برعکس. 
منشاء حواسپرتی می‌تواند درونی و ذهنی باشد و یا بیرونی و محیطی در حواس پرتی های بیرونی و محیطی هرآنچه به محیط پیرامون فرد ارتباط دارد و یا تحریکات متفاوت حواس  مختلف انسان را شامل می‌شود (مانند نور صدا و تصویر) می‌تواند مزاحمت و تداخل جدی برای تمرکز ایجاد کند و در عوامل درونی هرگونه فکر حس و تنش فیزیولوژیک نقش خود را در تداخل با تمرکز بازی میکند( مانند افکار وسواسی اضطراب گرسنگی و..).
اما چرا گاهی تمرکز کردن روی یک کار دشوار تر است و گاهی ساده‌تر یعنی حتی افرادی که از مشکل تمرکز رنج میبرند هم در همه موقعیت ها و همه فعالیت ها به یک میزان قادر به حفظ و کنترل تمرکز خود نیستند و گاهی در این زمینه مشکل بیشتری دارند پاسخ به این مسئله ساده است اغلب هنگام انجام کارهایی که از انجام دادن آنها لذت می‌بریم و یا به آنها علاقه بیشتری داریم تمرکز کردن کاری ساده تر به نظر می رسد این شکل از تمرکز را تمرکز منفعل مینامیم  تمرکزی که به شکلی خودکار و بدون تلاش ایجاد می‌شود اما در نقطه مقابل زمانی است که آگاهانه از روی قصد و با تلاش سعی در حفظ تمرکزمان روی فعالیت فکر و یا ایده ای  خاص داریم. استفاده از این شکل از تمرکز در مواقعی که مشغول انجام دادن کاری ناخوشایند و یا خسته کننده و یا اجباری هستیم بیشتر می شود و نیازمند توجهی آگاهانه و ارادی است.

دلایل متعددی برای مشکل تمرکز در افراد وجود دارد که از جمله این دلایل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد

۱ تلفن همراه و شبکه های اجتماعی:  یکی از دلایل شایع مشکلات تمرکز و توجه در دوره کنونی وجود تلفن همراه و شبکه های متعدد مجازی است، و به نظر میرسد اعتیاد های اینترنتی و همچنین اعتیاد به بازی های رایانه ای تقش قابل توجهی در این زمینه داشته باشد

۲ افکار وسواسی:  وجود افکار مزاحم و تکرار شونده در خصوص مسائل متعدی که فرد قادر به کنترل  آن نبوده یکی از از دلایل مهم اختلالات تمرکز است

۳ خستگی و کم خوابی: خستگی و عدم استراحت کافی به میزان زیادی توانایی افراد را در حفظ توجه و تمرکز در مورد موضوعات مختلف کاهش می دهد  باید در نظر داشته باشیم که در این مساله کیفیت خواب اهمیت بیشتری از کمیت آن دارد

۴ انجام چندین کار همزمان:  انجام دادن چندین کار در یک زمان واحد نیازمند تقسیم توجه و تمرکز بین کارهای متعدد است اگرچه برخی از افراد قدرت توجه تقسیم شده بیشتری دارند اما باید بدانیم که در هر صورت انجام دادن همزمان چند فعالیت به میزان زیادی تمرکز ما را برای انجام هر کدام از فعالیت ها کاهش می دهد

۵ استرس و اضطراب: فشار روانی و اضطراب به میزان قابل توجهی عملکرد مارا در زمینه تمرکز کاهش میدهد. 

۶ افسردگی: اگرچه غمگینی ناراحتی و ناامیدی به عنوان نشانه شایع افسردگی در بین همه افراد شناخته می شود اما باید بدانیم که مشکل در تمرکز یکی از نشانه های مهم افسردگی است و وجود آن در کنار سایر نشانه ها به منزله وجود اختلال خلقی بوده که لازم است مورد توجه قرار گیرد. 

۷ ای دی اچ دی یا بیش فعالی: بیش فعالی اختلالی است که تنها مربوط به کودکان نبوده و ۴ تا ۵ درصد از بزرگسالان نیز با آن درگیر هستند مشکل در تمرکز و حفظ توجه  یکی از نشانه‌های اختلال بیش فعالی است کمتر از یک چهارم افراد نسبت به اختلال بیش فعالی خود آگاه بوده و برای درمان آن اقدام می‌کنند 

۸ محیط های شلوغ و بی نظم:  بی نظمی و وجود محرک های متعدد محیطی مثل رفت و آمد زیاد و یا سر و صدا یکی از دلایل ایجاد مشکل در حفظ تمرکز است 

۱۰ مشکلات فیزیولوژیک: مانند کم خونی فقر اهن مشکلات تیروئید و.. در میزان تمرکز افراد تاثیر گذار است

۱۱ داروها: داروهای بسیاری بر میزان تمرکز تاثیر گذارند و بسیاری از انها نظیر داروهای ضد افسردگی و یا ارام بخش موجب کاهش تمرکز افراد می شود. 
برای حل مشکل تمرکز در ابتدا لازم است علت  و یا عوامل دخیل در مشکل تمرکز شناسایی شود. در ادامه به چند راهکار ساده برای تقویت تمرکز اشاره می کنیم 

۱ دوری از تلفن همراه برای زمان‌هایی که مشغول انجام فعالیت خاصی هستیم  کمک زیادی به بهبود تمرکز ما خواهد کرد بهتر است که هنگام انجام دادن فعالیت هایی که نیاز به تمرکز بیشتری دارند تلفن همراهمان را از خودمان دور کنیم و یا آن را در حالت پرواز قرار دهیم همچنین به حداقل رساندن ساعات گردش در فضای مجازی و یا استفاده از بازی های رایانه ای نیز میتواند به مرور زمان به بهبود تمرکز ما کمک کند

۲ استفاده از یک برگه جهت یادداشت افکار وسواسی هنگام انجام دادن فعالیتی که به دلیل وجود افکار مزاحم قادر به تمرکز بر روی آن نیستیم می‌تواند روشی برای بهبود تمرکز باشد در این شیوه می‌توانیم هنگام انجام فعالیت به محض وجود یک فکر مزاحم  آن فکر را روی برگه‌ای یادداشت کرده و در فاصله زمانی بین انجام فعالیت ها و یا زمان استراحت به آن بپردازیم

۳ تغییر محیط و یا حذف عوامل مزاحم بیرونی تا جای ممکن میتواند به بهبود تمرکز ما کمک کند

۴ درمان استرس اضطراب و افسردگی با کمک شیوه هایی نظیر دارو درمانی روان درمانی و نوروفیدبک نقش مهمی در بهبود مشکلات تمرکز و توجه دارد 

۵ اصلاح سبک زندگی فرد نیز می تواند تا حدود زیادی مشکلات ناشی از تمرکز را کاهش دهد. خواب کافی استراحت و تغذیه مناسب و ورزش روزانه در این زمینه بسیار تاثیر گزار است

۶تکنیک های رفتاری افزایش تمرکز نظیر تمرین تنفس تصویر سازی شمارش معکوس و سایر تکنیک ها نقش مهمی در بهبود تمرکز دارند. همچنین استفاده از یوگا و مراقبه نیز میتواند کمک شایانی به بهبود تمرکز کند.

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.