یکشنبه ۵ بهمن ۱۳۹۹ - ۱۲:۱۳

بار زبان چیست و چه عواملی در ایجاد آن نقش دارد / تغییرات زبان در کووید ۱۹

بارزبان

دکتر مرضیه سیاهپوش، دانش آموخته دانشگاه علوم پزشکی ایران، جزء اولین ورودی‌های رشته دکترای تخصصی طب سنتی ایران در سال ۸۶ است. اطلاعات ارزشمندی جهت آشنایی دانشجویان و علاقمندان حوزه‌های پزشکی و طب سنتی در خصوص "بار زبان" از این پژوهشگر و محقق دانشگاه ایران تقدیم خوانندگان می‌شود.

مفداایران؛

دانستنی‏‌هایی از بار زبان

۱- بار زبان چیست و چه عواملی در ایجاد آن نقش دارد؟

• بار زبان پوششی است با رنگ، ضخامت و سطح متفاوت بر روی زبان.

• شیوع بار زبان در جمعیت‏‌های مختلف متفاوت است که بسته به گروه مورد مطالعه، از ۲۱ تا ۵۶ درصد گزارش شده است.

• در طب‌‏های سنتی، زبان (نه فقط بار زبان) یکی از مهم‏ترین راه‌‏های تشخیص بیماری‌‏ها است.

• در طب سنتی ایرانی، زبان یکی از مهم‏ترین معیارهای تشخیصی بیماری‌‏های معده، کبد و مغز به شمار می‌رود. معیارهایی مانند اندازه، رنگ، خشکی و تَرَک زبان از مهم‏ترین معیارهای زبانی در تشخیص بیماری‌‏ها هستند.

۲ - بار زبان از چه چیزهایی تشکیل شده است؟

• باکتری‏ها

• باقیمانده‏ گلبول‏‌های سفید

• سلول‏‌های اپیتلیال

• بزاق

• باقیمانده‏ مواد غذایی

• ترشحات پشت بینی و لثه

شکل بار زبان بستگی به سلول‏‌های موجود در بار زبان و باکتری‌‏ها دارد.

۳ - بار طبیعی زبان در افراد سالم چه ویژگی‏هایی دارد؟

در انتهای زبان است

نازک است

مرطوب است

رنگ مایل به سفید دارد

نکته‌:

اکثراً بار زبان در قسمت انتهایی زبان است که شاید بخاطر سایش کمتر این ناحیه از زبان توسط غذا و تماس کمتر با دندان‏‌ها باشد.

بار نرمال زبان ممکن است در رنگ، رطوبت، ضخامت و توزیع متفاوت باشد.

منظور از بار ضخیم، باری است که در حضور آن، جسم صورتی زبان دیگر قابل رؤیت نباشد و بیش از دو سوم سطح زبان را اشغال کرده باشد.

۴ - عوامل مؤثر در بار زبان

الف) سن

در افراد با سنّ بالای ۴۵ سال، بویژه در سالمندان، بار زبان بیشتر، ضخیم‏تر و رنگین‏‌تر است که شاید به دلیل عدم توانایی سالمندان در بهداشت دهان، خوردن غذاهای نرم و ترشح کم بزاق در این سن باشد؛ از سویی، پاپیلاهای فیلی فرم با افزایش سن زیاد شده، پاپیلاهای قارچی شکل کم می‏‌شوند.

نوع غذای مصرفی در سالمندان در بار زبان مؤثر است. غذاهایی که به جویدن و حرکات زبان نیاز دارند نیز باید در سبد غذایی سالمندان باشند. غرغره با آب در سالمندان باعث کاهش بار زبان می‏‌شود.

ب) جنس

در آقایان بار زبان بیشتر از خانم‏‌ها است زیرا خانم‏ها بهداشت دهان بهتری دارند و کمتر از آقایان سیگار می‏کشند.

ج) رژیم غذایی

ضخامت و رنگ بار زبان تحت تأثیر غذا قرار می‏‌گیرد:

غذاهای چرب در شکل بار مؤثرند.

تغییر رنگ بار زبان پس از خوراکی‏‌هایی مانند شکلات، شراب قرمز، قهوه، هندوانه دیده می‏‌شود.

حرکات زبان و ترشح بزاق عامل مهمی درپاک کردن سطح زبان هستند. غذاهای نرم هر دو را کم کرده، باعث ایجاد بار ضخیم‏تری بر زبان می‏‌شوند.

د) سیگار

بار زبان در افراد سیگاری به مراتب بیشتر از سایر افراد است زیرا تار (tar) بر زبان رسوب کرده، باعث کاهش جریان بزاق می‏‌شود.

سیگار و قهوه معمولاً باعث برداشت غلط از بار زبان می‌‏شوند.

و) بهداشت دهان و دندان

امری بسیار مهم در بار زبان است. اگر اندکس پلاک دندانی صفر باشد، شانس بروز بار زبان کمتر از ۵ درصد است و اگر اندکس پلاک ۳ باشد، شانس بروز بار زبان ۵۶% می‏‌شود.

مسواک زدن سطح زبان و شستشوی آن شانس ایجاد بار زبان را بسیار کم می‏‌کند.

ز) ابتلا به دیابت:

۴۰% دیابتی‌‏ها بار زبان دارند که شاید بخاطر جریان کمتر بزاق و ویسکوزیته بیشتر آن و کاهش عملکرد فاکتورهای ضد میکروبی بزاق در این بیماران باشد.

هرچه کنترل قند در دیابت ضعیف‏تر باشد، خشکی دهان و بار زبان بیشتر خواهد بود.

ح) داروها

کلرهگزیدین، لینزولید.

۵ - عوارض بار زبان

• کاهش حس چشایی

• بوی بد دهان

• افزایش شانس برخی بیماری‏ها به دلیل تولید بیشتر استالدئید

بار زبان در بیماری‌‏های معده

۱ - معرفی:

• تظاهرات دهانی بیماری‏‌های گوارشی، متعدد و اغلب غیراختصاصی است ولی این تغییرات وجود دارند و شاید در تشخیص کمک کننده باشند.

• در بیماران گوارشی بار زبان با نمره ۴ طبق معیار کوجیما، ۵ برابر بیشتر از افراد نرمال است.

• نمره ۴ بار زبان در معیار کوجیما: دو سوم زبان با یک بار ضخیم پوشیده شده باشد.

۲ - روش‏های بررسی زبان در مطالعات جدید

• در سال‌های اخیر، محققین تمایل زیادی به دستیابی به روش‌های غیرتهاجمی بویژه برای تشخیص بیماری‌های گوارشی از روی زبان (Automatic Tongue Diagnosis system (ATDS داشته‏‌اند که بتوان بر اساس آن روش‌ها معیارهای مشخصی برای تشخیص دقیق و مطمئن که صرفاً مبتنی به مشاهده و نظر پزشکان باتجربه نباشد، تعریف نمود.

برخی تحقیقات به بررسی مواد شیمیایی موجود در بار زبان معطوف شده است.

برخی نیز بر میکروبیوم موجود بر بار زبان تمرکز نموده‌‏اند.

۳ - بار زبان و التهاب و ورم معده (گاستریت)

بر اساس آنالیز آزمایشگاهی بار زبان در بیماران مبتلا به التهاب مزمن در معده، ۳۷ متابولیت به عنوان نشانگرهای زیستی بالقوه مرتبط با این بیماری شامل اختلالات متعدد سوخت و ساز پورین، سوخت و ساز اسید آمینه، سوخت و ساز اسفنگولیپید و سوخت و ساز انرژی در بار زبان این بیماران شناخته شده‏ است که ۵ متابولیت حساسیت و اختصاصیت بالاتری برای پیش بینی گاستریت مزمن دارند.

میکروبیوم بار زبان با ابتلا و پیشرفت گاستریت ارتباط دارد. ۲۱ گونه باکتری در بار زبان مبتلایان به گاستریت با بار زبان افراد سالم تفاوت دارد.

۴ - بار زبان و سرطان معده

• بار زبان در مبتلایان به سرطان معده بسیار ضخیم‌‏تر از افراد نرمال است و میکروب‏‌های سطح آن نیز متفاوت هستند.

• بین فراوانی برخی از انواع باکتری‌‏ها در بار زبان و شانس ابتلا به سرطان معده ارتباط وجود دارد . برای مثال، وجود کمپیلوباکترکانسیشس در بار زبان، شانس ابتلا به سرطان معده را افزایش می‌‏دهد.

• وجود برخی از گونه‌‏های باکتری در بار زبان  با کاهش ریسک کنسر معده همراهند.

۵ - بار زبان و عفونت هلیکوباکتر پیلوری

• اجزای متابولیک در بار زبان در مبتلایان به گاستریت مزمن که عفونت هلیکوباکتر دارند با کسانی که هلیکوباکتر منفی هستند، متفاوت است. ۴ بیومارکر (اتیلن، سفالوریدین، گاماآمینوبوتیریک اسید، و ۵-پیروگلوتامیک اسید) در بار زبان مبتلایان به عفونت هلیکوباکتر پیلوری متمایز کننده بوده‌‏اند.

• بیشترین ارتباط بین بار زبان وعفونت هلیکوباکتر پیلوری در خانم‌‏های با سنّ بیشتر از ۳۰ سال یافت شده است.

• طبق یک متاآنالیز، زبان قرمز تا بنفش و بار زبان زرد و ضخیم می‌‏تواند بیانگر عفونت هلیکوباکتر در بیماران با نشانه‌‏های گوارشی باشد.

• در مبتلایان به عفونت هلیکوباکتر پیلوریCagA+ ، میکروب‏‌های موجود بر بار زبان کاهش یافته، با میکروب‏‌های بیماریزا جایگزین می‏‌شوند.

• بار زبان همراه با بوی بد دهان در فرد دچار سوءهاضمه می‏‌تواند دلیلی برای وجود عفونت با هلیکوباکتر پیلوری باشد. با درمان این عفونت، بار زبان و بوی بدن دهان از بین می‏‌رود.

بوی بد دهان می‏‌تواند یکی از تظاهرات دهانی عفونت هلیکوباکترپیلوری باشد.

۶ - بار زبان و زخم معده و دوازدهه

• در بیماران مبتلا به زخم معده یا دوازدهه، بار ضخیم زرد رنگ بر روی زبان پدید می‏‌آید.

• رگ‏‌های برجسته و توقف خون در این رگ‏ها در زیر زبان دیده می‏‌شود.

• با درمان عفونت و زخم، این تغییرات بویژه تغییرات غیرطبیعی عروق زیر زبان، به حالت عادی برمی‏‌گردند.

۷ - زبان و سوءهاضمه

• افراد مبتلا به سوءهاضمه اکثرا دارای شقاق بر زبان خود به شکل‏‌های مختلف هستند که ممکن است ارتباطی با افسردگی در این بیماران و طول مدت وجود سوءهاضمه داشته باشد.

• ترک زبان به چهار درجه از صفر تا سه تقسیم می‌‏شود. درجات دو و سه در خانم‏‌های مبتلا به سوءهاضمه، بیشتر از آقایان دیده می‌‏شود.

• ترک زبان با افزایش سن شایع‌تر می‌شود در میانسالی بسیار شایع است و ممکن است با سیگار کشیدن و پسوریازیس ارتباط داشته باشد.

۸ - زبان و برگشت اسید معده (ریفلاکس)

• زبان در مبتلایان به ریفلاکس دارای شکاف‏‌ها و ترک‌‏های غیرطبیعی بیشتری نسبت به افراد سالم است.

• رنگ غیرطبیعی جسم زبان در این گروه بیشتر از افراد سالم است.

• ضخامت و رنگ بار زبان، شکل یا اندازه زبان، ساختار زبان و کناره‏‌های زبان بین بیماران دچار ریفلاکس و افراد نرمال اختلاف معنی‏‌داری ندارد.

• میکروmRNA ها در پاتوفیزیولوژی بسیاری از بیماری‌‏ها از جمله ریفلاکس نقش دارند. mRNA-۲۰۳ (miR)-۲۰۳ در سلول‏‌های اگزفولیاته زبان، در مبتلایان به ریفلاکس، down regulated  می‌‏شود. حساسیت این تست ۹۱.۷% و اختصاصیت آن ۸۷.۳% است. به عبارتی،miR-۲۰۳  می‌‏تواند یک تست تشخیصی برای ریفلاکس باشد.

۹ - زبان و بیماری‌‏های معده در طب سنتی ایرانی

در طب سنتی ایرانی،

رنگ جسم زبان        رنگ بار زبان           خشکی زبان

می‏تواند در کنار سایر نشانه‌‏ها، در تشخیص بیماری‏‌های معده مفید باشد. برای مثال:

رنگ سفید زبان بیانگر خلطی مرطوب در معده است.

رنگ قرمز جسم زبان، و خشونت زبان بیانگر حرارت زیاد معده

رنگ زرد بیانگر غلبه صفرا

تیرگی زبان بیانگر غلبه سودا

خشکی زبان بیانگر غلبه خشکی معده است.

گیاهان و بار زبان

۱ - کیوی

قرص جویدنی حاوی پودر کیوی با کاستن از Fusobacterium nucleatum در بار زبان، در متعادل کردن فلور باکتری بار زبان و کاستن از بوی بد دهان کمک کننده است.

۲ - دارچین

حساسیت به دارچین بویژه با جویدن آدامس دارچین، می‌‏تواند باعث سوزش زبان، ترک و ایجاد لکه‌‏های سفید بر زبان بشود.

۳ - کاری، نعنا، ریحان

• جویدن برگ ریحان و کاری باعث افزایش PH بزاق و بار زبان شده، به بهداشت دهان کمک می‏‌کند.

• جویدن نعنا میزان بار زبان را کم می‏‌کند.

۴ - توتون و تنباکو

• تنباکو بسته به شیوه مصرفش، می‌‏تواند ضایعات متعددی بر زبان و مخاط دهان ایجاد نماید.

• بیشترین تغییرات رنگی مخاط دهان در استفاده بدون دود (مانند جویدن) تنباکو دیده می‏‌شود.

• کشیدن تنباکو باعث ایجاد لکه‌‏های سفید و نقطه‏‌های تیره بر مخاط دهان می‏‌شود.

• تنباکو باعث ایجاد تغییرات پیش سرطانی در سلول‌‏های بخش انتهایی زبان می‌‏شود.

• سیگار کشیدن میکروبیوم بار زبان را تغییر می‌‏دهد و باعث ایجاد بار زبان، التهاب لثه و سرطان در مخاط دهان می‏‌شود.

تغییرات زبان در کووید ۱۹

۱- رنگ زبان:

هرچه بیماری شدیدتر شود، رنگ زبان به کبودی می‌‏زند که احتمالاً به دلیل کمبود اکسیژن است.

۲- رنگ بار زبان:

در بیماری شدید، بار زبان زرد می‌‏شود. بر اساس مطالعات قبلی، در عفونت‏‌های ریوی، شدت بار زرد زبان با شدت عفونت ریه ارتباط داشته است.

۳- قوام زبان:

در عفونت شدید کووید، زبان نرم و خمیری می‏‌شود. بر اساس مطالعات قبلی، قوام خمیری زبان در نارسایی ارگان‏‌ها دیده شده است.

۴- چرب بودن بار زبان:

هرچه عفونت کووید شدیدتر شود، بار زبان چرب‏تر می‏‌شود که احتمالاً با آسیب ناشی از رادیکال‌‏های آزاد اکسیژن و تغییر میکروبیوم گوارشی ارتباط دارد.

نکته :

• این مطالعه در مرکز «پزشکی مبتنی بر شواهد» دانشگاه تیانجین کشور چین انجام شده است.

• مکانیسم‌‏ها بر اساس مطالعاتی که قبلاً انجام شده، شرح داده شده‏‌اند که اکثراً به زبان چینی منتشر شده‏اند و من نتوانستم به آنها دست بیابم.

• نتیجه اینکه در شدت‏‌های متفاوت از کووید، تغییرات زبان متفاوت است.

( تهیه گزارش: فریده سلیمانی مدیر اسبق آموزش موسسه مطالعات تاریخ علوم پزشکی، طب سنتی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی ایران)

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.