شنبه ۱۷ خرداد ۱۳۹۹ - ۱۱:۱۶

قیام ۱۵ خرداد نقطه عطف تاریخ انقلاب اسلامی است

15 خرداد.jpg

قیام پانزدهم خرداد ۱۳۴۲ با داشتن ویژگی ها و مشخصاتی ماهیت نهضت اسلامی را از نهضت های دیگر جدا کرده است.

به گزارش مفدا ارومیه، پانزده خرداد ۱۳۴۲ مجموعه وقایعی است که در پی بازداشت روح‌الله خمینی منجر به تظاهرات در تهران و قم علیه دولت اسدالله علم شد.
تظاهرات به زد و خورد خونین بین ماموران شهربانی و تظاهرکنندگان تغییر یافت.
نهضت آزادی به ریاست مهدی بازرگان، به پشتیبانی از امام خمینی (ره)و از تظاهرات برخاست و علیه اصلاحات انقلاب شاه و مردم، به ویژه اصل اول یعنی اصلاحات ارضی و اصل پنجم آن یعنی اصلاح قانون انتخابات ایران اعتراض و شورش کرد.
اصل پنجم انقلاب سفید، اصلی بود که برای دادن آزادی به زنان و در دادن حق برابرسیاسی و اجتماعی با مردان در انتخاب کردن و انتخاب شدن در انجمن های استان و شهرستان، دو مجلس شورای ملی و مجلس سنا و انتخابات در هر سطح انتخاباتی دیگر در کشور نوشته شده بود.
در تکمیل قوانین برای حمایت و آزادی زنان، قانون حمایت خانواده نیز به تصویب رسید که امام خمینی(ره) آن را نیز خلاف قوانین اسلام خواند.
این واقعه سرآغاز انقلاب اسلامی ایران است.
در مقدمهٔ قانون اساسی جمهوری اسلامی آمده:«اعتراض در هم کوبنده امام خمینی(ره) به توطئه آمریکایی "انقلاب سفید" که گامی در جهت تثبیت پایه‌های حکومت استبداد و تحکیم وابستگی های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی ایران به امپریالیزم جهانی بود عامل حرکت یکپارچه ملت گشت و متعاقب آن انقلاب عظیم و خون بار امت اسلامی در خرداد ماه ۴۲ که در حقیقت نقطه آغاز شکوفایی این قیام شکوهمند و گسترده بود مرکزیت امام را به عنوان رهبری اسلامی تثبیت و مستحکم نمود و علی رغم تبعید ایشان از ایران در پی اعتراض به قانون ننگین کاپیتولاسیون (مصونیت مستشاران امریکایی) پیوند مستحکم امت با امام (ره)همچنان استمرار یافت و ملت مسلمان و به ویژه روشنفکران متعهد و روحانیت مبارز راه خود را در میان تبعید و زندان، شکنجه و اعدام ادامه دادند.
بی شک یکی از مهم ترین وقایعی که در شکل گیری و تعیین ماهیت انقلاب اسلامی تاثیرگذار بوده، قیام ۱۵ خرداد است.
این قیام مردمی که به تعبیر بسیاری از نویسندگان و محققان نقطه عطف تاریخ انقلاب اسلامی است زمینه ساز و جهت دهنده حرکت های بعدی مردم در نهضت اسلامی علیه رژیم پهلوی و حامیان آن شد.
این قیام با داشتن ویژگی ها و مشخصاتی ماهیت نهضت اسلامی را از نهضت های دیگر جدا کرد.
امام خمینی (ره) در سخنرانی تاریخی عصر عاشورای سال ۱۳۴۲ با شجاعت به انتقاد صریح از محمدرضا پهلوی و سیاست های ضداسلامی و وطن فروشانه وی پرداخت.
در پی این سخنرانی حماسی و سرنوشت ساز بود که حکومت به فکر تعرض به حریم مرجعیت افتاد.
دستگیری امام خمینی(ره) در ۱۵ خرداد، مردم سراسر ایران را در حمایت از وی به صحنه آورد و جلوه ای مهم از پیوند مردم و مرجعیت شیعه را آفرید که ریشه در باورهای عمیق دینی داشت.
قیام خرداد ۱۳۵۴ در مدرسه فیضیه به نهضت امام خمینی رحمه الله، جانی دوباره بخشید و مسیر جدید و نویی برای ادامه تظاهرات و راهپیمایی ها علیه رژیم شاهنشاهی باز کرد.
علی رغم سم پاشی های فراوان و گسترده رژیم خودکامه شاهنشاهی علیه قیام ۱۷ خرداد سال ۱۳۵۴ که در مدرسه علمیه فیضیه اتفاق افتاد، نتوانست در قلوب مسلمان و مردم ایران ذره ای تیرگی و ترس و هراس ایجاد کند و نور امید را از دل ها برباید.
نهضت امام(ره)که قیام های مخلصانه ای به خاطر آن هر روز در نقاط مختلف کشور اتفاق می افتاد دستاوردهای فراوانی برجا گذاشت.
هر چند در این راه و رهروی برخی از طلاب مظلوم و بی گناه به شهادت رسیدند، شماری به اداره نظام وظیفه گسیل شدند و با رفتار خشن و اهانت بار فرماندهان نظامی روبه رو بودند و رنج ها بردند.
شماری نیز در دادگاه های فرمایشی نظامی با زندان های درازمدت کیفر دیدند.
طلاب بازداشتی که به زندان محکوم شدند، بیش از یکصد نفر بودند که از ۶ ماه تا ۱۵ سال کیفر گرفتند.
با وجود این، خروش فیضیه در ۱۵ خرداد ۵۴ دستاوردی ارزنده، برجسته و سرنوشت ساز به همراه داشت.
وزارت امور خارجه شاه در نامه ای به ساواک یک مورد از اخبار یکی از روزنامه های خارجی پیرامون رویداد قم را چنین گزارش کرده است: حماسه خونین فیضیه شاه را در هم شکست و به ملت ایران نمایاند که می توان آشکارا رویاروی شاه ایستاد و با شعار مرگ بر شاه سرنگونی رژیم او را فریاد زد.
مردم از خیزش فیضیه درس گرفتند، جرأت یافتند، پیش آمدند.
عوامل شکل دهنده قیام انقلاب اسلامی ایران، در دوره شکل ‏گیری خود(۱۳۴۰ ـ ۱۳۴۳) با یک سری زمینه ‏ها و مقدمات همراه بود و در این دوره انرژی تحول و دگرگونی، طی یک سلسله جریانات و اقدامات به تدریج به سمت حوزه علمیه قم کشیده شد و رنگ و محتوای مذهبی به خود گرفت و رهبری یک عالم دینی در حدّ مرجعیت؛ یعنی امام خمینی(ره) بر آن مسجّل شد.
این زمینه‏ ها و مقدمات عبارت است از:

الف.رحلت آیت اللّه بروجردی و مطرح شدن نام امام خمینی(ره)

ب.جریان لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی

ج.جریان همه پرسی ششم بهمن

د.حادثه خونین فیضیه(۱۳۴۱)

ه.دستگیری امام و قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ حماسه رهبری در عاشورای ۴۲ امام خمینی(ره) با تبلیغات و اقدامات خود، طی حدود دو ماه، حادثه فیضیه را تا نزدیک محرم تداوم داد.
شهر قم شاهد سخنرانی تاریخی امام علیه شخص شاه، آمریکا و اسرائیل بود.
این سخنرانی به منزله رویارویی مستقیم و آشکار با حکومت بود و نشان می‏داد که امام، روحانیت و مردم، به نقطه غیر قابل بازگشتی با دستگاه رسیده‏ اند.
امام فرمودند: «ای آقای شاه! ای جناب شاه! بدبخت، بیچاره! ۴۵ سال از عمرت میره، عبرت بگیر.
عبرت از پدرت بگیر.
اگر راست می ‏گویند که تو با اسلام و روحانیت مخالفی، بد فکر می‏کنی.
اگر دیکته می‏ کنند، به دست تو می ‏دهند، در اطراف آن فکر کن.
چرا بی تأمّل حرف می ‏زنی؟ چه ارتباطی بین شاه و اسرائیل است که سازمان امنیت می‏ گوید: از شاه صحبت نکنید، از اسرائیل هم صحبت نکنید؟ آیا به نظر سازمان امنیت، شاه، اسرائیلی است؟ آیا به نظر سازمان امنیت، شاه یهودی است؟ آقای شاه! این ها می ‏خواهند تو را یهودی معرفی کنند تا من بگویم کافری، از ایران بیرونت کنند و به تکلیف تو برسند.
 طی حدود ۲۴ ساعت بعد از این سخنرانی، رژیم سریعا عکس العمل نشان داده و مأموران شاه، نیمه شب پانزدهم خرداد، امام (ره)را به تهران منتقل و به زندان قصر بردند.
صبح ۱۵ خرداد، مصادف با ۱۲ محرم، خبر دستگیری امام (ره)در سراسر ایران منتشر شد و مردم به شدّت عکس العمل نشان دادند و در حدّ وسیعی اعتراض کردند.
دسته‏ جات عزادار به تظاهرات پرداختند و مردم قم گروه گروه با اظهار خشم و نفرت از این عمل دستگاه، به طرف حرم حضرت معصومه (س)حرکت کردند و جمعیت انبوهی در آن جا گرد آمدند.
با توجه به دستگیری امام(ره)، مأمورین شاه که از قبل آمادگی کامل داشتند، به جان مردم افتاده و جمعی را شهید و برخی را مجروح نمودند.
در واقع می ‏توان قیام ۱۵ خرداد را حرکت خود جوش و مردمی، بدون برنامه ریزی قبلی دانست که با توجّه به بسترها و زمینه‏ های قبلی به وجود آمد و در حمایت از رهبر دینی و یاری آرمان های متعالی، به اوج خود رسید و شهرها و مناطق مختلف ایران را در بر گرفت.
سوگ مندانه باید گفت که اجتماعات و تظاهرات مردمی زنان و مردان در اعتراض به بازداشت امام در قم، تهران و برخی دیگر از شهرها با هجوم نیروهای مسلح و مأمورین خون آشام به خاک و خون کشیده شد.
سیل خروشان کشاورزان غیور و کفن پوش ورامین، دهقانان کَنْ و مردم جماران به سوی تهران سرازیر شد و انبوه جمعیت اعم از بازاریان، بار فروشان، معلمان، دانشگاهیان و اقشار مختلف مردم، با غریو رعدآسای یا مرگ یا خمینی و مرگ بر شاه، تهران را به لرزه در آورد.
این اعتراضات الهی و به حق، با واکنش شدید رژیم روبه رو شد و توسّط نیروهای جهنّمی و خون آشام خود، تظاهر کنندگان را با وضع فجیعی قتل عام نمود.
به این ترتیب یوم اللّه ۱۵ خرداد شکل گرفت.
عوامل، بسترها و زمینه‏ های شکل‏ گیری قیام پانزده خرداد به طور خلاصه می ‏توان عوامل، بسترها و زمینه ‏های شکل ‏گیری قیام پانزده خرداد را چنین شمارش کرد: ۱- ارائه پی در پی طرحها و لوایح غیر اسلامی و دین ستیزانه ۲- اسلام ستیزی رژیم و کم رنگ کردن آموزه‏ ها و دستورات دینی ۳- ایجاد فشار و اختناق و تحوّلات آمرانه ۴- نادیده گرفتن مرجعیت و قدرت رهبری دینی ۵- هتک احترام مرجعیت؛ به خصوص امام خمینی(ره)(با دستگیری ایشان) ۶- ترویج تدریجی و آرام ارزشهای غربی برای به حاشیه راندن دین ۷- برگزاری انتخابات فرمایشی و ایجاد مجالس مطیع(در واقع کم رنگ کردن قانون اساسی) ۸- قبضه مطلق قدرت و نادیده گرفتن نظرات روحانیون و مردم ۹- محک زدن قدرت مذهبی مردم و بررسی امکان حذف این نیروی اثرگذار و تهدید علما ۱۰- غائله سازی عمدی و ایجاد اختلاف بین مردم ۱۱- تحریکات شدید عوامل رژیم علیه اسلام گرایان و اتهامات ناروا(چون ارتجاع سیاه و پیوند با خارج وعلیه آنان ۱۲- سرکوبی شدید اعتراضات مردمی؛ از جمله حمله ددمنشانه به فیضیه دستاوردها و پیامدهای قیام با اعتراضات و تظاهراتی که صورت گرفته بود، امام خمینی(ره) پس از ده ماه زندانی شدن، در ۱۸ فروردین ۴۳ به قم مراجعت کرد و مورد استقبال با شکوه مردم و روحانیون قرار گرفت.
این استقبال و توجّه مردم، به نوبه خود، پس از حادثه ۱۵ خرداد، برای امام (ره)و انقلاب یک پیروزی محسوب می‏ شد و نقطه عطفی بر این حرکت انقلابی مردمی به شمار می ‏آمد که پس از فراز و نشیب هایی سرانجام در سال ۵۷ با سرنگونی رژیم شاهنشاهی به پیروزی رسید.
نهضت ۱۵ خرداد در اندیشه بنیان گذار نظام جمهوری اسلامی، دارای منزلتی ویژه بوده و مبدأ انقلاب اسلامی است.
۱۵خرداد را بشناسید و مقصد ۱۵ خرداد را بشناسید و کسانی که ۱۵ خرداد را به وجود آوردند، ۱۵ خرداد از همین مدرسه(فیضیه) شروع شد.
عصر عاشورا در همین مدرسه اجتماع عظیم بود و ۱۵ خرداد برای اسلام بود.
و به اسم اسلام بود و به مبدأیت اسلام و راهنمایی روحانیت و همین جمعیت ها که الآن این جا هستند.
 با بررسی ابعاد مختلف این قیام، می ‏توان آثار و دستاوردهای فراوانی برای آن شمارش کرد، از جمله: ۱- شکست دکترین کندی ۲- آشکار شدن ماهیت ضد اسلامی شاه ۳- تقویت روحیه دینی و دفاع مذهبی مردم ۴- افزایش رشد سیاسی روحانیت و توده‏ های مردم ۵- قرار گرفتن علما و مراجع در سطح رهبری و پیشتازان نهضت ۶- تعمیق پیوند روحانیت با اقشار مختلف؛ بخصوص دانشجویان ۷- الگو قرار گرفتن مذهب برای مبارزه(اسلامی‏ تر شدن انقلاب) ۸- افشای چهره ریاکارانه شاه ۹- تشکیل سازمانها و گروه‏ های اسلامی ۱۰- شکل‏ گیری جدّی اندیشه براندازی رژیم ۱۱- رشد آگاهی و تفکّر انقلابی مردم ۱۲- برملا شدن ماهیّت ملّی گراها ۱۳- پایان یافتن مبارزه در چهار چوب نظام حاکم(به عنوان شیوه غالب مبارزه و به عنوان رفرم) ۱۴- مرکز قرار گرفتن نیروهای معارض مذهبی ۱۵- شروع دور جدید مبارزات روحانیت(ورود جدّی روحانیت به عرصه سیاست) ۱۶- افشای خطر صهیونیسم ۱۷- تضمین پیروزی نهضت(آشکار شدن طلیعه‏های پیروزی) ۱۸- فروپاشی تز جدایی دین از سیاست و ...با توجّه به همین آثار و پیامدهای مؤثر و غیر قابل انکار بود که امام خمینی(ره)، بر حفظ نام و یاد ۱۵ خرداد و شناخت ارزش های آن تأکید داشت.


منبع: مجله مبلغان- گروه تبیان 

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.