چهارشنبه ۲۸ اسفند ۱۳۹۸ - ۰۸:۴۵

قرنطینه با کتاب؛

سرگشتگی و تلاش برای یافتن تا رسیدن به یک قطعیت

اگنس

هیچ چیز در کتاب «آگنس» قطعی نیست. همه چیز پرسش است؛ متعجب بودن، سرگشتگی و تلاش برای یافتن تا رسیدن به یک قطعیت. اما فقط در نمایشگاه در تابلو نقاشی ژرژ سورا (یکشنبه تابستانی در گرانت ژانت) که مردمانی در حال استراحت را در ساحل رودی نشان می‌دهد شخصیت‌های داستان می‌توانند با نوعی ثبات بدون قاطعیت حس آرامش را بازیافت کنند و نه البته چیزی به نام خوشبختی را که دنبالش می‌گشتند. انگار در تلاقی نگاه شخصیت‌ها و یک اثر هنری که هدفش ادراک حسی اشیا و مفاهیم است معنایی کشف می‌شود که در هیچ کجای دیگر در میان روزهای عادی که می‌آیند و می‌روند، نمی‌توان یافتش و این مفهوم هسته مرکزی کتاب آگنس را تشکیل می‌دهد؛ رفتن و نرسیدن، خواستن و دست نیافتنی بودن... و همین داستان را در عین عادی بودن تکان‌دهنده می‌کند.

به گزارش مفدا، موضوع در نظر اول ساده به نظر می‌آید؛ راوی داستان که مشغول نوشتن مطلبی در مورد واگن‌های لوکس راه‌آهن است، آشنا شدن با آگنس در کتابخانه و زندگی مشترکش با او را روایت می‌کند؛ اتفاقاتی کوچک و عادی در میان روزمرگی‌ها اما توالی وقایع صرفا برای نمایش واقعیت تجریدی نیستند. بیان احساسات کارکرد واژگان و دیدگاه راوی متفاوت در هر دیالوگ یا صحبت معنایی ژرف پنهان شده است. داستان آگنس به خوبی نشان می‌دهد تفکیک مفاهیم جهان، از زندگی انسان ممکن نیست و مفاهیم در انتزاع از جهان بیرون شکل نمی‌گیرند. مساله همان مساله قابل تامل برای هر انسان اروپایی، یا آمریکایی، آگنس است؛ اومانیسم و مفهوم‌گرایی تا خود را از واقعیت‌ موجود به‌ حقیقت مطلوب برساند، جست‌وجویی پایان‌ناپذیر، همان چیزی که در تابلو ژرژ سورا (یکشنبه تابستانی در گرانت ژانت) دیده می‌شد، حرکت از معقول به محسوس نادیدنی، از خواب به بیداری... مفاهیم به شخصیت‌ها تعریف جدیدی می‌دهند چون شناخت یک مفهوم با تعریف آن فرق دارد. وارسی شخصیت‌ها در موقعیت‌هایی ساده و عادی که سویه‌های اصلی وجود را روشن می‌کند و در خلال دیالوگ‌ها، به سوی تحلیل هستی‌شناسانه پیش می‌رود. داستان لایه‌دار می‌شود و این‌طور شاخه‌های بی‌شماری از اندیشه‌ شکل می‌گیرد. مفاهیم کلان و خرد بدون توجه به پیشینه فکری مطرح می‌شوند. مفهوم مرگ به چالش کشیده می‌شود؛ ترس از مرگ، زمان مردن، زندگی بعد از مرگ، اعتقاد و بی‌اعتقادی به آن، آماده بودن برای مرگ...

«آگنس: منظورم این نیست که اون درد کشیده. تا وقتی آدم درد می‌کشه حداقل زنده است. از مردن نمی‌ترسم. از مرگ می‌ترسم – همین، چون همه چیز تموم می‌شه...

گفتم: تو که نمی‌دونی چه وقت تموم می‌شه.

و وقتی آگنس جوابی نداد: همیشه فکر می‌کردم که آدم زمانی خسته گوشه‌ای می‌افته و در مرگ آرامش رو پیدا می‌کنه.

آگنس به سردی جواب داد: ظاهرا خیلی دراین‌باره فکر نکردی.» (ص۲۴) شخصیت‌های داستان هم با واژه‌ها می‌اندیشند هم با پدیده‌ها و موضوعات عینی. پشت منشوری یک مضمون واحد به اندیشه‌های متعدد تقسیم می‌شود. در سطح جملات بخشی از مفاهیم شناسایی می‌شوند و در سطح کل داستان رابطه ضمنی هم‌ارزی میان پرسش‌های بنیادین و مفاهیم اولیه ایجاد می‌شود. حتی بسیاری پرسش‌هایی که در متن هم نیامده است، شکل می‌گیرد و روابط ضمنی‌ بیشتری بین روابط و مفاهیم. داده‌های حاصل از تحلیل مفاهیم و روابط معنایی متن به نتیجه قطعی نمی‌رسد. پاسخی در کار نیست، دنیا این‌طور است که آدم‌ها در جست‌وجوی معنای راستین در آن درگیر مسایلی خودساخته شوند و به درک کامل نرسند. آگنس را در عکس‌های شبکه‌های کریستالی، که خلأ میان عکس‌ها همان چیزی که در زندگی خودشان نمود دارد، می‌توان شناخت. «آگنس گفت: عکس‌های شبکه‌های کریستالی که با اشعه گرفته شدند بی‌نظمی واقعی اتم‌ها اما یک تقارن در عمق همه‌شون دیده میشه... عدم تقارن همیشه دلیل داره اصلا همین عدم تقارن زندگی رو ممکن می‌کنه تفاوت بین جنسیت‌ها با اینکه زمان فقط در یک مسیر جریان داره نامتقارن‌ها همیشه دلیل دارند و تاثیر.» (ص۴۵)

آگنس را در خواندن فیزیک و نوشتن رساله دکترایش می‌شود شناخت، در نبود ارتباط صمیمی با پدرش و بودن این ارتباط میان پدرش و دوستش که در اثر یک اتفاق مرد، در رابطه ناتمام با هربرت، در روابط خانوادگی گسسته، در دوست‌های کودکی که همه شخصیت‌های کتاب‌ها بودند... راوی داستان نویسنده‌ای با دستاوردهای ناچیز ادبی در زندگی‌اش است. با اینکه دیدگاه اول‌شخص مفرد داستان را می‌گوید اما مثل دوربین فیلمبرداری نشانی از قضاوت و احساسات ندارد. توصیف فروشنده یا کتاب‌ها با صحنه مرگ زنی جلو رستوران تفاوتی با هم ندارند. همه بی‌طرفانه روایت می‌شوند و برای همین تاثیر خود صحنه است که خواننده را تحت تاثیر قرار می‌دهد نه ارجحیتی که نویسنده برای آن صحنه قایل می‌شود. حتی وقتی راوی نظرش را مستقیم می‌دهد نوعی برودت در حس و حالش تصویر می‌شود؛ چیزی که او را به شخصیت اصلی کتاب بیگانه اثر آلبر کامو نزدیک می‌کند. به تدریج در دل واقعیت داستانی رابطه راوی و آگنس- شرح دلبستگی و حتی وابستگی‌ها و با هم بودن و لذت وقایع ریز و درشت و بحث بر سر مفاهیم- راوی، داستان دیگری را به پیشنهاد آگنس می‌نویسد، فلسفه نوشتنش هم این است. «به نظرم مثل فرمول ریاضیه مثل اینکه در جایی از ذهنت یک مجهول داشته باشی و باید پیدایش کنی داستان مدام باریک‌تر و تنگ‌تر میشه مث یه قیف جایی می‌رسه که نتیجه صفره.» (ص ۴۳)از این قسمت به بعد با دو نوع زمان مواجهیم؛ زمان داستان آگنس و زمان داستان دوم که در دل داستان اصلی شکل می‌گیرد. دومی از اولی پیش می‌افتد. در این دومی وقایعی شکل می‌گیرد که با اولی منطبق نیست و هرگز در واقعیت داستانی آگنس رخ نمی‌دهد.

متن دوم که به صورت داستان تالیف شده، پیش‌بینی و خیال‌بافی‌های نگارنده‌ای است که احتمال را به شکل واقعه‌ای که بی‌گمان رخ خواهد داد، تجسم می‌بخشد اما می‌داند هیچ وقت واقع نخواهد شد. روایت دوم حکایت کاش‌هاست؛ کارهایی است که راوی داستان می‌خواهد انجام بدهد و نمی‌تواند. برای راوی آزادی از خوشبختی مهم‌تر است و حتی خوشبختی هم در قالب داستان کسالت‌بار می‌شود. در دل نوشتار دوم هم فلسفه‌ای تکوین می‌یابد؛ چطور می‌شود خوشبختی را نوشت؟ خوشبختی می‌تواند خیلی راحت به دست بیاید تقریبا مثل تابلو نقاشی ژرژ سورا (یکشنبه تابستانی در گرانت ژانت) اما آدم‌ها بی‌آنکه بدانند چرا از آن فرار می‌کنند؛ همان کاری که راوی انجام می‌دهد. ثبات خوشبختی هم توهمی بیش نیست و اندازه خوشبختی به قدر همان آسایش تابلو ژرژ سورا (یکشنبه تابستانی در گرانت ژانت) است؛ یک بعدازظهر یا خیلی زیاد یک روز. داستان دوم پایانش مدام تغییر می‌کند و بخش‌هایی به آن اضافه یا حذف می‌شود. راحت‌تر جلو می‌رود. پیچیدگی‌های زندگی واقعی را ندارد اما به موازات شکل‌گیری داستان دوم، در داستان اول به تدریج عشق اولیه میان آگنس و راوی مفهومی بیگانه و غیرقابل درک پیدا می‌کند. دلبستگی اولیه جای خود را به ترس از تکثیر شدن در شکل فرزندی ناخواسته می‌دهد و پدیدارهای ساده، چیزهایی را که در نظر اول مهم جلوه نمی‌کردند، پیچیده می‌کند. حاملگی آگنس از هم دورشان می‌کند اما مرز میان واقعیت و تخیل داستان اول و دوم همچنان حفظ می‌شود. در داستان دوم در آینده راوی پیشنهاد زندگی مشترک را به آگنس می‌دهد و در کنار هم فرزندشان را بزرگ می‌کنند، دورنمایی توهمی و غیرواقعی.

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.