یکشنبه ۱۷ بهمن ۱۳۹۵ - ۱۴:۳۳

به مناسبت در گذشت اسفندیار احمدیه پدر پویانمایی ایران

اولین انیمیشن جهان در ایران

اسفندیار احمدیه

اسفندیار احمدیه در واقع بانی انیمیشن در ایران و پدر پویانمایی ایرانی است

ایران پیشگام در انیمیشن

از گذشته درباره هنری که از آن سوی مرزها وارد شد، دربین متون و اسناد تاریخی خوانده ایم و نمونه هایش را دیده ام. اما شاید کسی فکر نمی کرد، ایده اولیه ساخت انیمیشن هم در ایران به ذهن هنرمندانی متعلق به قرن ها پیش رسیده باشد

     سفالینه ای متعلق به مردم شهر سوخته هنگام کاوش باستان شناسان ایتالیایی، در گوری 5 هزارساله یافت شده است که به عقیده آنها نقوش روی این جام، تکراری هدفمند دارد و حرکت را نشان می‌دهد. تکراری که پایه و اساس هنر انیمیشن امروز است.این اثر هم اکنون در  موزه ملی ایران در معرض نمایش علاقه مندان است.

این سفال که در سال 1983 میلادی کشف شده است، نخستین تجربه هنر مینیاتور دنیا به حساب می‌آید و معرف این است که هنرمندان نقاش در 5 هزار سال پیش توانسته‌اند در این جام سفالین 5 حرکت از بزی را طراحی کنند که به سمت درخت حرکت و از برگ آن تغذیه می کند

(پویانمایی)چیست؟

در اصطلاح هنر حرکت بخشیدن به اشیای بی جان را انیمیشن (Animation) می‌گویند. واژه انیمیشن مشتق شده از واژه لاتین «انیما» ((anima به معنی «نفس زندگی» است. انیمیشن نوعی انگیزش هنری به حساب می‌آید که خیلی پیش از صنعت فیلم شکل گرفته است. در واقع قدیمی‌ترین نمونه‌های تلاش برای به دست آوردن توهم حرکت در طراحی را می‌توان در نقاشی‌های دوران نوسنگی غارها پیدا کرد، در جایی که حیوانات با چندین شکل با پاهای روی هم افتاده مجسم شده‌اند، که آشکارا کوششی برای رساندن احساس حرکت است. شخص خاصی به عنوان مخترع هنر انیمیشن وجود ندارد، چرا که افراد بسیاری پروژه‌های متعددی را که می‌توان به عنوان گونه‌های مختلف پویانمایی مطرح کرد، تماما در زمان‌های یکسانی انجام می‌دادند. ولی اولین فیلم انیمیشن توسط «چارلز امیل ریناد» اختراع شد و او خود مخترع دستگاه (Praxinoscope )، (یک نوع سیستم انیمیشن که حلقه‌هایی از ۱۲ تصویر را به کار می‌برد) در روز ۲۸ اکتبر ۱۸۹۲ در «موزه گره ون» پاریس، انیمیشن‌های با حلقه‌های ۵۰۰ فریمی تصویری را نمایش داد. در ذهن عموم انیمیشن همان کارتون‌های قدیمی است که از تلویزیون دیده‌اند. کارتون‌های قدیمی که عموما ما دیده‌ایم ژاپنی بودند. اما تفاوت کارتون‌های قدیمی با انیمیشن‌های امروزی نه تنها در سبک کاری آنها بلکه در امور دیگری است. سبک‌های انیمیشنی که به سبک زاگرب، ژاپنی و امریکایی ( دیزنی ) تقسیم می‌شوند هر کدام یک نوع قابلیت و خاصیتی دارند، مثلا در کارتون‌ها یا انیمیشن‌های امریکایی حرکت‌ها خیلی زیاد است و معمولا به ریزترین قسمت حتی در بک‌گراند (پشت صحنه) هم توجه می‌شود در حالی که در انیمیشن‌های زاگرب و بعضا ژاپنی‌ها به این وجه طور دیگری نگاه می‌شود، در آنها معمولا باید از کمترین حرکات برای بهترین انیمیت استفاده شود البته تفاوت‌هایی نیز در این دو نوع سبک وجود دارد. انیمیشن سنتی که از آن به عنوان انیمیشن دستی یا کاغذی هم یاد می‌شود روشی بود که برای اکثر فیلم‌های پویانمایی قرن بیستم استفاده می‌شد. فریم‌های فیلم پویانمایی سنتی در اصل عکس‌هایی از طراحی‌هایی هستند که روی کاغذ کشیده شده‌اند. برای ایجاد توهم حرکت،هر طراحی تفاوت ناچیزی با یک طرح قبلتر از آن دارد. طراحی‌های پویانما روی ورقه‌های شفافی به نام سل (طلق) یا همان کاغذ ترسیم یا فتوکپی می‌شوند، طرف مقابل خطوط ترسیم شده از رنگ یا سایه روشن پر می‌شود. طلق شخصیت‌های کامل شده را روی پس زمینه نقاشی شده قرار می‌دهند و به وسیله دوربین ثابتی یک به یک با فیلم سینمایی عکس می‌گیرند. روش سنتی سل انیمیشن در آغاز قرن ۲۱ منسوخ شد. امروزه طرح‌های پویانماها و پس زمینه‌ها اسکن، یا مستقیما در کامپیوتر طراحی می‌شوند. نرم‌افزارهای مختلفی برای رنگ آمیزی و شبیه‌سازی حرکات دوربین و افکت‌ها استفاده می‌گردد. البته هنوز انیمیشن دستی یا همان سل پویانمایی در خیلی از کارها مورد استفاده قرار می‌گیرد.
 

پدر پویانمایی ایران(اسفندیار احمدیه)

استاد اسفندیار احمدیه متولد ۱۳۰۷ در محله پامنار تهران است. پدر اسفندیار احمدیه از سرشناسترین پزشکان طب سنتی و نخستین مشوق وی در امر هنر بود.اسفندیار احمدیه در دوران کودکی به رغم مشکلات در شنوایی و تکلم ابتدا به کودکستان و بعد به مدرسه معمولی رفت.



اوحرفهای معلم را لب خوانی می کرد و وقتی معلم از ته کلاس دیکته می گفت نمی توانست بنویسد و این بسیار ناراحت و عصبانی اش می کرد .هر طور بود تا ششم ابتدائی را خواند و پدرش که نگران فرزند بود و استعداد شگرف و روحیه جستجوگرش را می دید ابتدا او را به کارگاه نجاری فرستاد .خودش هم خیلی به نجاری علاقه داشت ولی پدر آرزوهای بزرگتر برای او داشت و دستش را گرفت وبرد نزد استاد " اصغر پتگر " در کلاس نقاشی خیابان منوچهری ،‌ سال ۱۳۲۴ .
استاد پتگر برایش حرف می زد و او فقط سر تکان می داد و چشمش به انگشت ها و قلم مو بود .حرکتهای قلم مو را در خاطر می سپرد و آموزش رنگ و روغن و آبرنگ را نزد او کامل کرد و در سال ۱۳۲۶  راهی هنرستان کمال الملک شد و در کنار هنرمندانی همچون اسماعیل آشتیانی ، محمود اولیا ، حسین شیخ ،عباس کاتوزیان ، صادق پور و علی چیت ساز  ... نقاشی را به صورت آکادمیک آموخت .

علی چیت ساز، عباس کاتوزیان و صادق پور از جمله همدوره ای های وی در دوران تحصیل در هنرستان بودند.
اسفندیار احمدیه به علت شاگردی در نزد شاگردان کمال الملک و نیز به علت همفکری با این جریان مهم نقاشی معاصر ایران، در امتداد منطقی مکتب کمال الملک قرار گرفته است.
مضامین تابلوهای اسفندیار احمدیه نیز همان حال و هوای آثار کمال الملک را دارد که از جمله می توان به تصاویری از طبیعت ، زندگی، کار، آداب و سنن مردم عادی، تک چهره سازی ، طبیعت بی جان (ترکیبات هنرمندانه ای از بطری و ساعت و لیوان و گلدان و میز و ظروف سفالی و شیشه ای و انواع اشیای مختلف بنا به سلیقه نقاش که آن را اصطلاحاً طبیعت بی جان یا Still Life می گویند)، مصور کردن قصص دینی، حماسی و فولکلوریک اشاره کرد. این همه را او در تجربه گری های متنوعی با ابزارهای مختلفی همچون رنگ روغن، آبرنگ، مدادرنگی و ... به نمایش درآورده است.

او در بخش نقاشی روی سفال و سرامیک در اداره کل هنرهای زیبا و نیز در بخش گرافیک همان اداره چندسالی کار و فعالیت داشته است.

اسفندیار احمدیه در واقع بانی انیمیشن در ایران و پدر پویانمایی ایرانی است. وی در سال ۱۳۳۶ با ساخت دو فیلم «ملانصرالدین » و «قمر مصنوعی » نام خود را به عنوان بنیانگذار نقاشی متحرک در ایران به ثبت رسانید. احمدیه این دو فیلم را با مداد طراحی کرده و به مدت ۲ دقیقه به حرکت در آورده بود.

احمدیه در سال های پایانی دهه ۳۰ و سال های آغازین دهه ۴۰ آثار زیادی در زمینه نقاشی متحرک به وجود آورد که از آن جمله است:
طراحی و نقاشی و کارگردانی فیلم «اردک حسود» در سال ،۱۳۴۱ طراحی و نقاشی و کارگردانی فیلم «خوشه گندم» در سال ،۱۳۴۲ نقاشی فیلم «خروس بی محل » و نقاشی فیلم «بادبادک به کجا می روی؟» به کارگردانی افخم ماکویی.

ورود اسفندیار احمدیه به دنیای انیمیشن و تیتراژ فیلم در اثر کنجکاوی و کوشش های تجربی اش بود و دراین حیطه هیچ آموزشی ندیده بود. اما در زمینه هنر نقاشی، وی را باید در زمره پیروان مکتب کمال الملک به حساب آورد.

استاد در سال ۱۳۸۴ از سوی انجمن سینمایی فیلم سازان انیمیشن ایران (آسیفا ) به عنوان پایه گذار انیمیشن (پویانمایی) درایران شناخته شد و در سال ۱۳۷۰ نیز از سوی شورای ارزشیابی هنرمندان کل کشور نشان درجه یک هنری را دریافت کرد.

در دیدار از آثار استاد اسفندیار احمدیه، با دنیایی از رنگ، شور، تنوع، حرکت، زندگی ، ایمان، شعف و مهر آشنا می شویم و بار دیگر به خاطر می آوریم که پاکیزگی و ایمان مبنای هنر والای ایرانی بوده است. این شور و شعف، وجد و سرزندگی و شفقت و مهر تنها جلوه ای مادی از آن مبنای لایزال است

استاد احمدیه در ۱۷ بهمن ۱۳۹۰ به علت بیماری خونی در تهران درگذشت.

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.