دوشنبه ۵ شهریور ۱۳۹۷ - ۰۹:۵۶

5 شهریور، بزرگداشت رازی و روز داروسازی

روز داروسازی

پنجم شهریور ماه، زادروز حکیم محمد بن زکریای رازی به منظور بزرگداشت مقام علمی این پزشک و شیمیدان نامدار ایرانی به عنوان روز «داروسازی» نامگذاری شده است. زکریای رازی یکی از پر آوازه‌ترین دانشمندان و مفاخر علمی ایران و جهان اسلام است که مقام رفیع علمی و گستردگی دانش و اندیشه‌اش اعجاب و تحسین همه را برانگیخته است.

به مناسبت روز بزرگداشت حکیم محمد بن زکریای رازی با ارائه خلاصه‌ای از مقاله سکینه خدادادی، کارشناس و دبیر تاریخ درباره این دانشمند بزرگ ایرانی فرازهایی از زندگی و تلاش‌های علمی وی را مرور می‌کند:

«ابوبکر محمد بن زکریای رازی» پزشک، فیلسوف و شیمی‌دان بزرگ ایرانی معروف به «طبیب المسلمین» و ملقب به «جالینوس العرب» از مشاهیر منطق و هندسه، طب و داروسازی و از نوابغ روزگار قدیم است.

ولادت او به گفته ابوریحان بیرونی در غره شعبان 251 هجری قمری مطابق با 27 اوت 865 میلادی و 6 شهریور سال 244 هجری خورشیدی در ری اتفاق افتاده است.

وی همزمان با اوج درخشش حکومت صفاریان و آغاز حرکت سامانیان می‌زیسته است.

رازی نامش محمد، پدرش زکریا و کنیه‌اش ابوبکر است که جمیع مورخان در کتب خود وی را « محمد بن زکریای رازی»، آورده‌اند. نام این دانشمند ایرانی در مقدمه رساله ابوریحان «ابوبکر محمد بن زکریا بن یحیی رازی» و در کتب اروپاییان «رارنس» و یا «الرازی» و « محمد بن زکریای رازی» ذکر شده است.

رازی در عالم طب دارای مقام شامخ و والایی است که در کمتر طبیبی در تمدن اسلام و ایران دیده می‌شود.

آنچه از خلال صحائف تاریخ مورخان و تذکره‌نویسان مستفاد می‌گردد این است که رازی طب را در سنین بالا آموخته و اشتغال وی به کار زرگری قبل از تحصیل سایر علوم و طب می‌باشد، وی پس از گذراندن دوران کودکی و نوجوانی به بغداد رفته و در زمان خلافت معتضد خلیفه عباسی (279ــ 289 هجری) در بغداد بوده و چندین کتاب برای بزرگان این شهر به رشته تحریر در آورده است.

رازی در بغداد مقام و محل بسیار معتبری داشته و توانسته بود با قبضه کردن طبابت بغداد، طبابت خاص ایرانیان مقیم بغداد را به دست بگیرد.

وی پس از بازگشت به ری ریاست بیمارستان این شهر را بر عهده گرفته و پس از درمان امیر نیشابور آوازه و شهرت کم نظیری می‌یابد.

رازی در علم طب دارای مختصاتی است که در کمتر طبیبی مشاهده شده است.

از امتیازات مهم این پزشک و داروساز برجسته، بهره‌گیری از تجربیات شخصی و دست زدن به آزمایش‌های گوناگون در امر پزشکی بوده که این مساله در طب و داروسازی نمود بیشتری داشته است.

وی تجربه را در طب بسیار معتبر می‌داند و از خلال صحائف آثار وی چنین مستفاد می‌شود که اعمال و تشخیص‌های طبی وی بر روی تجربه استوار بوده است و بدین جهت وی را مجرب لقب داده‌اند.

وی علاوه بر مراجعه به کتب طبی پیشینیان، خود نیز دست به تجربه می‌زد و به کشفیات مهمی هم می‌رسید.

رازی بعضی از داروهای را روی حیوانات و خصوصا میمون آزمایش می‌کرد و در نتیجه داروها و ترکیبات جدیدی را کشف کرد که از جمله آنها الکل بود.

رازی اول کسی است که تشخیص افتراقی بین آبله و سرخک را در تاریخ پزشکی داده است.

رازی اولین طبیبی بوده که در هزار و اندی سال قبل به گزارش حال بیمار و یادداشت برداری بسیار معتقد بوده است و در واقع از مزایای بزرگ وی در طب جهانی که پس از خود در جهان به یادگار گذارده، یادداشت‌های روزانه وی از کار، عملیات، احوال و گزارش بیماران است که شرح بسیاری از اتفاقات و تاریخچه‌های مهم بیماران خود را در آن به تفصیل نوشته است تا جایی که ادوارد براون در کتاب طب اسلامی خود می‌نویسد: « آثار رازی به واسطه مشاهدات و جریان امور طب (کلینیک) از آثار مولفان دیگر ممتاز است».

از یادگارهایی که رازی در طب از خود باقی گذارده طرز تدریس وی در طب می‌باشد که با تدریس طب روشی اتخاذ کند که مقبول طبع عموم دانشمندان امروزی است .

معروف است که رازی علاوه بر تدریس در بیمارستان و مطب در فاصله بین بیمارستان و مطلب یا منزلش نیز به این کار می‌پرداخته است.

داروشناسی، داروسازی، شیمیدانی رازی:

رازی در شیمی و کیمیاگری ید طولی داشته و اگر جانب طب وی را کنار بگذرایم، رازی شیمیدان بزرگی بود که مواد زیادی را در شیمی و داروسازی وارد ساخته و با آنها سر و کار داشته است.

مضافا بدانکه کشف الکل و جوهر گوگرد به ظن قوی نزدیک به یقین به وی منسوب است، توانست خدمت بزرگی به طب کند.

معروف است که رازی الکل را از تقطیر مواد قندی و نشاسته‌یی و جوهر گوگرد را از تجزیه سولفات دوفر (زاج سبز) به دست آورده است. (تاریخ شیمی تالیف م.هوفر)

از آن گذشته رازی که در صدد یافتن «حجر الفلسفی» (حجر الفلاسفه) جهت تبدیل فلزات کم قیمت به طلا و نقره و «اکسیر اعظم» جهت تبدیل پیری به جوانی بود، توانست تعداد زیادی مواد شیمیایی را کشف کند.

«کامپل» در کتاب خود درباره «طب عرب و نفوذ آن در قرون وسطی» می‌نویسد: «رازی اولین کسی است که استحصالات شیمیایی را در طب وارد ساخته است».

اختراعات و اکتشافات رازی و داروسازی و شیمی و پیدا کردن بسیاری از مواد دارویی و داروهای اختصاصی خود چنان چشمگیر است که آوردن آن مقدور نیست.

مولفات و مصنفات رازی:

کتاب «الحاوی» یا «الجامع الحاضر لصناعه الطب» مفصل‌ترین کتاب طبی رازی است که مرجع مهمی برای اطبای بعدی به شمار می‌رفته است.

این کتاب در حقیقت یک دایره المعارف طبی است که ثمره آزمایش‌های شخصی او می‌باشد.

کتاب «طب منصوری» که رازی جهت «منصور بن نوح سامانی » تالیف کرده و جامع مطالب طبی می‌باشد.

کتاب «الجدری و الحصبه» رازی به لحاظ این که وی اولین کسی بود که دو بیماری آبله و سرخک را به خوبی شناخت و از عهده وصف آنها بر آمد. این کتاب مقام بزرگی در عالم طب دارد و از سال 1498 تا 1866 چهل مرتبه به زبان‌های گوناگون چاپ شده است.

کتاب‌های «المرشد»، «من لایحضره الطیب»(کمکهای اولیه)، «قصص و حکایات المرضی»، «الحصی فی الکلیه و المثانه» (سنگریزه کلیه و مثانه) از جمله دیگر تالیفات وی است.

اخلاق و صفات رازی:

جرجی زیدان در جلد دوم کتاب «آداب اللغه» می‌نویسد: رازی مردی کریم و نسبت به مریضان رئوف و مهربان، دقیق و صحیح النظر بود و بدین مناسبت پیوسته در نزد عموم صاحب مقام و منزلتی به سزا بوده است.

آنچه از دیگر صحائف کتب مورخان و تذکره‌نویسان نیز مستفاد می‌شود، رازی مردی خوش خوی، کریم النفس، خوش قریحه و دقیق بوده است.

مورخان وی را مردی بلند نظر دانسته‌اند که از مالیه دنیا چیزی نداشت اما به بسیاری از بیماران که استطاعت نداشتند داروی می‌داد و بعضی اوقات غذای آنها را نیز شخصا تکفل می‌کرده است.

وفات رازی:

از قرائن و استقرابر موجود در کتب می‌توان حدس زد که رازی در 5 تا 7 سال آخر عمرش نابینا شده است.

در باب علت نابینایی وی روایات متعددی در کتب مورخان آمده است .اما تنها نظری که با حقیقت و موازین طبی وفق دارد آن که رازی نیز به مانند همه مردم مبتلاء به آبشار (کاتاراکت) پیری شده است.

ابوریحان بیرونی وفات رازی را در پنجم شعبان 312 هجری مطابق با 15 اکتبر 952 میلادی بیان کرده است که در این زمینه بین مورخان اختلاف عقیده وجود دارد.

مورخان و تذکره نویسان اروپا  از جمله «بارن کارادو » و صاحب کتاب «متفکران اسلام» تاریخ وفات رازی را سال 932 میلادی، دکتر «موینه» فرانسوی 930 میلادی و «لویی فیگیه» در کتاب زندگانی دانشمندان مشهور سال 923 میلادی نگاشته‌اند.

برچسب‌ها

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.