یکشنبه ۲۴ دی ۱۳۹۶ - ۱۴:۱۴

فرهنگی

به مناسبت هفته اهدای کتاب؛ وقف کتاب چه کارکردهایی دارد!/ نگاهی به انواع وقف کتاب

دانشگاه علوم بهزیستی وتوانبخشی

هرتمدنی بر پایه‌هایی استوار است که معمولا به همان پایه اشتهار دارد. اما همه تمدن‌ها در یک مورد اشتراک دارند. این مورد نقش اطلاع و آگاهی در پیدایش و گسترش تمدن‌ها است. آگاهی و اطلاع رسانی ریشه و بن مایه هر تمدنی است.

به گزارش مفدا، یکی از دلایل شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی تجلی روحیه احسان و نیکوکاری، نوع دوستی و خیرخواهی در قالب سنت حسنه وقف و انجام امور خیریه و عام المنفعه است.
وقف کتاب از همان آغاز صدر اسلام به عنوان یک عمل خیر و سنّت نیکو و پسندیده در شماره صدقه جاریه و باقیات الصالحات به حساب می‌آمده است و پاداش و اجر فراوان اخروی و شهرت و نام نیک و جاودانگی یاد و خاطره واقف را به همراه داشته است.
وقف کتاب شاید رایج‌ترین نوع وقف در میان مسلمانان بوده است. از وقف‌نامه‌های مربوط به کتاب، آگاهی‌های تاریخی بسیاری به دست می‌آید و نشر آن‌ها زوایای تاریخی بسیاری را روشن خواهد کرد. علاوه بر این که، این کار در تاریخ اسلام، سهم عمده‌ای در پیدایش کتابخانه‌های گوناگون داشت، بیشتر کتاب‌های خطی اسلامی موجود در کتابخانه‌های جهان، نتیجه همین عمل خداپسندانه بوده است
در این نوشتار به تاریخچه وقف کتاب در جهان اسلام، آراء فقهای اسلام در مورد وقف مصاحف و کتب، انگیزه‌های وقف کتاب، انواع وقف کتاب به همراه نمونه‌هایی از وقف کتاب به کتابخانه‌ها، همچنین به نقش وقف در حفظ کتاب‌های خطی و تأثیر وقف بر اهدا کتاب می‌پردازیم.

انگیزه‌های وقف کتاب در جوامع اسلامی

در این که در جامعه اسلامی از دیر باز مقوله وقف کتاب بوده وهنوز هم ادامه دارد امری واضح و بی نیاز از ارائه توضیح نیست. سخن در این است که چه عواملی موجب پیدایش این فرهنگ در بین مسلمانان گشت.در این امر عوامل بسیاری نقش داشت که به چند تا از این عوامل در زیر اشاره می کنیم:

*تحصیل ثواب

یکی از عوامل مهم در پیدایش و گسترش وقف کتاب مسأله تحصیل ثواب بوده و است. در آیات قرآنی به باقیات صالحات سفارش فراوان شده است.در آیه‌ای می خوانیم:" الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِینَةُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا ۖ وَالْبَاقِیَاتُ الصَّالِحَاتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَوَابًا وَخَیْرٌ أَمَلًا/ مال و فرزندان زیب و زینت حیات دنیاست و اعمال صالح که (تا قیامت) باقی است نزد پروردگار از نظر ثواب بهتر و از نظر امیدمندی نیکوتر است.[سوره کهف / آیه ۴۶]

در بین مردم پس از موضوع مساجد، جذاب ترین موردی که در ذهن آنان به عنوان عمل صالح پایدار نقش می‌بست کتاب بود.چنانکه این آیه تصریح دارد اعمال صالح که از انسان به جای می‌ماند از نظر پاداش یابی و امید مداری از بهترین‌ها هستند و قابل سنجش با چیزهایی نیستند که به عنوان آرایه دنیوی به شمار می‌آیند. در آیه دیگری نزدیک به همین مضمون با این تعبیر آمده است: "وَیَزِیدُ اللَّهُ الَّذِینَ اهْتَدَوْا هُدًی ۗ وَالْبَاقِیَاتُ الصَّالِحَاتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَوَابًا وَخَیْرٌ مَرَدًّا" /و خدا هدایت یافتگان را بر هدایت می‌افزاید و اعمال صالحی که (اجرش نعمت) ابدی است نزد پروردگار تو بهتر (از مال و جاه فانی دنیا) است هم از جهت ثواب الهی و هم از جهت حسن عاقبت اخروی.[سوره مریم/آیه ۷۶]

در این آیه همچون آیه پیشین نیکی‌های ماندگار پر پاداش تر معرفی شده است و از دیگر چیزها خوش فرجام تر تلقی گشته است. افرادی که در پی پاداش‌های بهتر و خوش فرجام تر بودند همواره در صدد یافتن مصادیق روشن‌تر و یقینی‌تر کارهای نیک و ماندگار بودند و وقف از بارزترین مصداق این کارها است.زیرا وقف پس از درگذشت فرد همچنان می‌ماند و پاداش آن ادامه دارد.گسترش و فراوانی موارد وقف در بین مسلمانان زاییده همین امر است. در بین مردم پس از موضوع مساجد، جذاب ترین موردی که در ذهن آنان به عنوان عمل صالح پایدار نقش می‌بست کتاب بود. زیرا مسلمانان بر این باور بودند و هستند که وقف کتاب موجب مشارکت واقف در ثواب هدایتی می‌شود که از طریق خواندن کتاب حاصل می‌شود.

در توصیه های پیامبر اکرم (ص) نیز سفارش اکید به صدقه جاریه شده است و صدقه جاریه مصادیق بسیاری دارد که یکی از شاخص‌ترین آن‌ها وقف کتاب است.در میان فقیهان مصداق واقعی صدقه جاریه همان وقف است و از این رو در کتب خود صدقه جاریه را به وقف تفسیر کرده‌اند. مرحوم شهید اول می نویسد:«الوقف،هو الصدقة الجاریه/وقف همان صدقه جاریه است»[شهید اول،الدروس /۲۶۱]

تلاش برای کسب ثواب بیشتر و ماندگارتر موجب رویکرد بسیاری از مردم به وقف کتاب شده و می‌شود.

*علاقه به گسترش دانش

یکی از عوامل دیگر در رویکرد مسلمانان به مقوله وقف کتاب عشق و علاقه به گسترش دانش و معرفت بود. برخلاف عامل پیشین که تقریبا عمومی وفراگیر است این عامل معمولا بیشتر در بین دانشوران و اهل علم متداول بوده و هست. البته در گذشته امیران و پادشاهان هم از این زاویه گاه به وقف کتاب روی می‌آوردند.

مسلمانان به ویژه در دورانی که تمدن اسلامی روبه شکوفایی گذاشت، عشق و شیفتگی وصف ناپذیری به علم پیدا کردند. در این دوران‌ها به هر وسیله‌ای که آنان را به سوی کشف و گسترش دانش سوق می‌داد، با دیده احترام می‌نگریستند. یکی از این وسائل، در دسترس نهادن ابزار دانش جویی وکسب علم بود که مهمترین آنها مسأله کتاب بود. در زمانی که هنوز صنعت چاپ، دستیابی به کتاب را برای همگان امکان پذیر نکرده بود،دسترسی به کتاب بسیار دشوار بود. این کالا فقط از طریق دست نوشته‌هایی فراچنگ می‌آمد که برای نگارش آن روزها و ما ه‌ها وقت صرف می‌شد. افرادی که توانا به نگارش بودند چندان زیاد نبود و اگر افرادی هم بودند که توان نسخه برداری از کتاب‌ها را داشتند، قلم وکاغد آن قدر در اختیار افراد نبود که هرکس به آسانی به کتاب دست یابد، از این رو دستیابی به کتاب واقعا دشوار بود در این شرایط علاقه‌مندان به گسترش دانش چاره‌ای جز این نداشتند که گاه خودشان به نسخه برداری از کتاب‌ها و وقف کردن آنها اقدام کنند و یا عده‌ای را برای این کار بگمارند وبا پرداخت دست مزد، حاصل کار آنان را برای استفاده دیگران وقف کنند.

*حفظ کتاب از نابودی

یکی از عوامل دیگر وقف کتاب، حفاظت آن از آفات‌های گوناگونی است که معمولا دامن گیر کتاب می‌شود. از بین رفتن کتاب به شکل‌های مختلف همواره یکی از دغدغه‌های علاقه‌مندان کتاب بوده و هست. عوامل نابودی کتاب در طول تاریخ بسیار زیاد و متنوع است. چه بسیار کتاب‌های ارزشمندی که به دست عوامل نابود کننده کتاب از بین رفته است. امروزه وقتی انسان شرح حال و آثار دانشمندان جهان اسلام را مطالعه می‌کند نام بسیاری از آثار آنان را می‌بیند که از خود آثار هیچ خبری نیست. این آثار در طول تاریخ از بین رفته‌اند. دانشوران بسیاری بودند که در خاندانشان افراد دانشور بوجود نیامده‌اند و در نتیجه کسی نبود تا قدر کارها وآثار وی را بداند واز آنها حفاظت کند واین آثار از بین رفته‌اند. چه بسیار افرادی که آثار آنان در زیر خاک‌ها به نابودی کشانده شده است. بسیاری از کتابخانه‌های شخصی نابود گشته است.در این بین افرادی بودند که به خاطر تیز هوشی‌هایی که داشتند کتابخانه‌های شخصی و یا آثار تألیفی خود را برای حراست از آفات روزگار به کتابخانه‌های بزرگ وقف کرده‌اند که این شیوه در سده اخیر از روند صعودی قابل توجهی برخوردار است.

مکان‌های وقف کتاب

یکی از مباحث لازم در امر وقف کتاب مکان‌هایی است که معمولا برای آن ها کتاب وقف می‌کردند. این نکته از آن روی دارای اهمیت است که بیانگر نقش پاره از مکان‌ها در شکوفایی تمدن نگارشی است که به ظاهرا به مقوله کتاب مرتبط نیستند. از قبیل مساجد،رباط ها و زاویه‌ها.

*کتابخانه‌ها

مهم‌ترین و متداول‌ترین مکانی که برای آن کتاب وقف می شد کتابخانه‌ها بود. کتابخانه‌های عمومی در طول تاریخ اسلام مملو از کتاب‌های وقفی است. دکتر ذبیح الله صفا در مورد کتابخانه در قرن چهارم هجری می نویسد:«در این قرن در هریک از جوامع بزرگ کتابخانه‌هایی موجود بود که کتب آنها از راه وقف بدست می‌آمد و مخصوصا پادشاهان را به جمع کتب و تشکیل کتابخانه‌های بزرگ ولع شدید بود چنانکه در ببغداد و ری و بخارا و غیره خلفا و پادشاهان بویی و سامانی کتابخانه‌های عظیم داشتند. در مغرب هم خلفای اموی اندلس وخلیفه فاطمی مصر کتابخانه‌های بزرگ داشتند. مثلا فهرست کتابخانه الحکم اموی صاحب اندلس (م۳۶۶) از چهل و چهار دفتر ترتیب می‌یافت که هریک حاوی بیست ورق بود ودر آنها جز اسماء کتب چیزی وجود نداشت»[صفا/تاریخ ادبیات در ایران ۲/۲۶۰].  افرادی خود کتابخانه‌ای می‌ساختند و برای آن کتاب‌هایی تهیه و وقف می‌کردند و افرادی کتاب‌هایی برای کتابخانه‌های موجود تهیه و وقف می‌کردند.

*مدرسه‌های علمیه

یکی دیگر از مکان‌هایی که در طول تاریخ مورد توجه علاقه‌مندان به وقف کتاب بود مدارس علمیه بود. مدارس علمیه در گذشته کارکردی گسترده‌تر از امروز داشته‌اند. در این مدارس افزون بر دانش دینی، دانش‌های دیگری هم که رویکردهای دنیوی داشتند، مورد بحث وبررسی قرار می‌گرفت. به تعبیر دیگر مدارس علمیه در گذشته هم حوزه های علمیه برای تحصیل علوم دینی بود وهم دانشگاه هایی برای پژوهش‌های تجربی بود از این رو همه نوع دانشجو در آن گرد می‌آمدند و معمولا افرادی که به کسب دانش می‌پرداختند افرادی بودند که از نظر اقتصادی از چنان موقعیتی برخوردار نبودند که بتوانند خود به تهیه لوازم دانش پژوهی و از جمله کتاب دست یازند از این رو رسم بر آن بود که در هر مدرسه‌ای بنا بر وسعت و نوع گرایش آن کتاب خانه‌هایی خاص تدارک دیده می شد.

این کتابخانه‌ها پرسودترین کتابخانه‌ها بود زیرا بهره‌مندان از آنها فراوان بودند. معمولا همه کتاب‌های این قبیل مراکز وقفی بود. این کتاب‌ها یا از سوی سازندگان این مدارس خریداری و وقف می‌شد و یا افراد خیر دیگری کتاب‌ها را می‌خریدند و به کتابخانه وقف می‌کردند و در بسیاری مواقع نویسنده کتاب و یا ورثه وی کتاب‌ ها رابه مدرسه ای که فرد در آن درس خوانده بود وقف می کرد. در این قبیل مراکز درمواردزیاد روش دیگری هم بهره گرفته می شد، به این معنی که گاه مدرسه کتاب خانه ای مستقل نداشت،اما افرادی کتاب هایی را برای طلاب آن مدرسه وقف می کرد و کتاب وقفی به عنوان کتاب درسی در دست طلبه ای قرار می گرفت وتا زمانی که طلبه یاد شده آن درس را پایان نرسانده بود در دست وی قرار داشت و هنگامی که از خواندن آن درس و مرحله فارغ می شد،کتاب را به فرد دیگر تحویل می داد. در هرصورت کتاب وقفی در آموزش دانش پژوهان مهمترین نقش را داشت،که در بحث تأثیر کتاب در پیشبرد تمدن اسلامی به آن خواهیم پرداخت.در مورد کتابخانه های مدارس فقط در مورد نیشابور می توان به کتابخانه های زیر اشاره کرد: کتابخانه مدرسه ابو اسحاق اسفراینی، مدرسه دارالسنه، مدرسه بیهقی، مدرسه خاتون مهد عراق،مدرسه صندلی، ابویوسف قزوینی،ونظامیه که همه آنها امروزه از بین رفته اند. از این نمونه می توان شهر های دیگر را قیاس گرفت.

*مساجد

یکی دیگر از مکانهایی که برای آن کتاب وقف می شد مساجد بود. این روش در همه مناطق جهان اسلام در یک حد واندازه متداول نبود. در پاره ای از مناطق جهان اسلام مساجد نقش یک مدرسه را بازی می کردند و در نتیجه نیاز جدی به ابزار و وسایل آموزشی داشتند.در این گونه مساجد جایی برای کتاب وجود داشت که گاه در حدّ یک طاقچه و یا قفسه بود و در آن شماری کتب وقفی وجود داشت و گاه در حقیقت کتابخانه ای بزرگ بود که وابسته به مسجد بود. از جمله نمونه هایی که امروزه در جهان اسلام از آن باقی مانده است،کتابخانه مسجد گوهرشاد در مشهد و یا کتابخانه مسجد اعظم در قم و یا کتابخانه مسجد النبی در حجاز و امثال آن است که هنوز هم نمونه های بسیاری وجود دارد و لزومی برای نام بردن از آنها نیست.یکی از چیزهایی که معمولا در بسیاری از مساجد دیده می شود،وقف قرآن مجید است. گرچه واقفان قرآن معمولا قرآن را برای قرائت وتحصیل ثواب وقف کرده ویا می کنند اما نباید از این نکته غافل باشیم که بسیاری از قرآن های خطی که اکنون زینت بخش موزه ها است وبخش مهمی از میراث فرهنگی جهان اسلام را تشکیل می دهند از طریق همین مساجد حفظ وبه دست نسل امروزی رسیده است. اگر این قبیل وقف ها نبودند معلوم نبود بر سر این قرآن ها چه می آمد وآیا ما امروزه چنین گنجینه ارزشمندی را می داشتیم یا نه؟در هرصورت مساجد یکی از مکان هایی بود که واقفان آن را برای وقف کتاب برمی گزیدند.

بیمارستان‌ها
در گذشته بیشتر نقش دانشگاه‌ها و دانشکده‌های پزشکی را داشتند وبدیهی بود که نیازمند به کتاب بودند.*بیمارستان‌ها

یکی دیگر از مراکزی که واقفان آن را برای وقف کتاب انتخاب می‌کردند، بیمارستان‌ها بود. بیمارستان‌ها در گذشته بیشتر نقش دانشگاه‌ها و دانشکده‌های پزشکی را داشتند وبدیهی بود که نیازمند به کتاب بودند. نکته دیگری که وجود داشت آنکه معمولا پزشکانی که در این قبیل بیمارستان‌ها درس می‌دادند و یا دانش پژوهانی که در این مراکز درس می‌خواندند افرادی بودند که عموما درس‌های دینی هم می‌خواندند و همین امر موجب شده بود که در نگرش مردم این قبیل مراکز هم از قداستی برخوردار بودند که زمینه برای وقف کتاب ایجادکند. به همین خاطر معمولا مردم دانش دوست و نیز پزشکان و در موارد زیادی امیران وحاکمان علاقه‌مند به علم برای این مراکز کتاب‌هایی وقف می‌کردند تا دانش پژوهان از آن بهره ببرند.به عنوان نمونه ابن نفیس که از دانشمندان بنام جهان اسلام است و در پزشکی مرد پر آوازه‌ای بود کتاب‌هایش را به بیمارستان منصوری در قاهره وقف کرد.

بهره مندان از کتب وقفی

حق بهره مندی از کتب وقفی با توجه به علاقه و گرایش واقفان، گوناگون بود.این گونه نبود که همه کتاب‌های وقفی برای بهره مندی همه افراد و نیاز مندان به آن کتب در اختیارآنان باشد.در زیر به گروه بندی افرادی که کتب وقفی بهره می گرفتند اشاره می‌کنیم:

نقش کتب وقفی در تمدن اسلامی

کتاب به طور کلی نقش مهم و بلکه مهمترین نقش را دریک تمدن بازی می‌کند. هر مقدار  میزان بهره گیری از کتاب در جامعه‌ای فزونی پیدا کند، امکان شکل گیری یک تمدن در آن جامعه بیشتر می‌شود و اگر تمدنی شکل گرفت کتاب بهترین نقش را در گسترش آن و در ادامه در ماندگاری آن دارد. تمدن اسلامی هنگامی توانست خود را به عنوان یک تمدن در جهان مطرح کند که از کتاب به عنوان ابزار وام گیری داشته‌های تمدن‌های بزرگ پیشین از قبیل تمدن یونان، هند، مصر، ایران و نیز بین النهرین از راه ترجمه آثار آنان به زبان عربی و سپس بازپروری و بازسازی آن در درون فرهنگ وآموزه های دینی، دوباره آن را به وسیله کتاب به همان مناطق بازگرداند. اگر کتاب به عنوان وسیله و ابزار این وام گیری و وام دهی وجود نداشت به حتم آموزه‌های اسلامی در همان جزیرةالعرب باقی می‌ماند و نمی‌توانست خود را به جهان معرفی کند و یا از داشته‌های جهانیان چیزی فراچنگ آورد. در این بین کتب وقفی مهمترین نقش را داشتند زیرا در آن روزگاران امکان انتقال گسترده دانش از راه خرید وفروش به خاطرفقدان تولید انبوه کتاب و نیز وضع نابسامان اکثر مردم، نبود و به همین خاطر وقف کتاب که در حقیقت با دو کار مهم خود،یعنی خارج کردن انحصار بهره مندی کتاب از خریدار و یا تولید کننده آن و نیز حذف مقوله خرید وفروش مکرر بر روی یک کتاب، توانست این عامل مهم انتقال دانش را به طور گسترده در اختیار همه قرار بدهد. کتاب وقفی در راستای نقش آفرینی خود در شکل دهی و گسترش تمدن اسلامی چندین کار را انجام دهد که در زیر به پاره ای از آنان اشاره می‌کنیم:

*زمینه سازی برای پرورش دانشمند

دانشمندان ستون فقرات یک تمدن به شمار می‌آیند. اینان هستند که در بنیان‌گذاری و یا گسترش یک تمدن همه توان و نیروی خود را به خدمت می‌گیرند و حاصل تلاش خود را در شکل آثار مکتوب وغیر مکتوب به جامعه ارائه می‌کنند و جامعه از این دست آوردها در راه شکوفایی زندگی خود بهره می‌گیرند. تربیت و پرورش دانشمند در هر جامعه‌ ای نیازمند مقدمات بسیار و تهیه ابزار و وسایل فراوان است. یکی از ابزار مهم در این خصوص وجود کتاب و وفور و در دسترس بودن آن است. کتاب‌های وقفی در جهان اسلام دقیقا همین نقش را داشتند. دانشوران بسیاری در جهان اسلام بودند که از طبقات پایین جامعه بودند و برای آنان امکان تهیه کتاب وجود نداشت و در نتیجه این نیاز خود را از راه بهره مندی از کتب وقفی بر آورده می‌کردند. علاقه مسلمانان به کتاب و در دسترس قرار دادن آن موجب شده بود که در بین افراد خیر نوعی رقابت برای تأسیس کتابخانه و یا خرید و وقف کردن آن بوجود آید و به تعبیر زرین کوب:«در حقیقت مسلمین،مؤسسین واقعی کتابخانه های عظیم عمومی در عالم بودند و نیکوکارانشان در تأسیس و وقف کردن کتابخانه های عام المنفعه مکرر با یکدیگر رقابت می کردند»[زرین کوب،کارنامه اسلام /۴۲].

*حفظ میراث فرهنگی

وقف کتاب از یک نظر دیگر هم برای تمدن اسلامی خدمت شایان توجه کرد. کتاب وقفی در نگرش مسلمانان از نوعی حرمت وقداست برخوردار است. معمولا توده‌های مسلمان اشیاء وقفی را نوعی ملک خداوندی تصور می‌کنند و در حفظ و نگهداری این نوع اموال بیش از اموال خودشان اهتمام می‌ورزند. سرقت و تملک این قبیل اموال از زشتی و قباحت فزون تری برخوردار است و حتی افرادی که در دست درازی به اموال دیگران ابایی ندارند در مورد این اموال تأمل فزون‌تری می‌کنند و به همین خاطر سرقف اموال مساجد به فراوانی اموال دیگر نیست. افزون بر آن همه مردم، حتی کسانی که به دین هم تعهد چندانی از خود نشان نمی‌دهند در مورد اموال وقفی احساس مسؤلیت بیشتری نشان می‌دهند این امر موجب آن می‌شود تا اموال وقفی بیش از دیگر اموال از آفت ها و بلایا و دست بردها مصون بماند. این خصوصیت در مورد کتاب های وقفی تأثیر به سزایی گذاشت و ازتلف شدن بسیاری از آنان پیش گیری کرد و البته این به معنای آن نیست که همه کتاب ها وکتابخانه های وقفی برای نسل های آینده باقی ماند زیرا همه به خوبی می دانیم که بخش عظیمی از کتاب های مسلمانان در حوادث سیاسی و یورش ها و غارت های مکرر و نیز به خاطر بی توجهی ها وندانمکاری های بسیار از بین رفته است. مفهوم سخن ما این است که اگرقانون وقف و فرنگ بسیار ارزشمند وقف کتاب در بین مسلمانان نبود بخش عمده همین آثار بجا مانده هم امروز در اختیار نسل کنونی باقی نمی ماند. از این زاویه فرهنگ وقف کتاب نقش بسیار مهم و غیر قابل انکاری در حفظ میراث فرهنگی و علمی جامعه اسلامی داشت. بسیاری از کتاب هایی که امروزه توسط دانشوران مسلمان تحقیق،تصحیح،چاپ ونشر می یابد وامدار فرهنگ اصیل وقف در جامعه اسلامی است. همه ویا نزدیک به همه نسخه های خطی در کتابخانه های جهان اسلام و حتی کتاب های مسلمانان که در کتابخانه های کشورهای غیر مسلمان وجود دارد،برصفحه اول ویا آخر آن نشان وقف خورده است. مراجعه به تصویر صفحه های اول و یا آخر نسخه هایی که تصحیح و چاپ می شود برای اثبات این ادعا بسنده است و نیاز به ارائه دلیل دیگری نیست. از این نظر باید کتاب های وقفی را مهم ترین عامل حفظ میراث فرهنگی مسلمانان شمرد. بدیهی است که کتب وقفی از این نظر خدمت شایان توجهی به تمدن اسلامی کرده ومی کنند. امروزه که جریان حفظ و نگهداری کتاب سامان یافته تر از گذشته است این فرهنگ می تواند کمک بسیار مهمتری به قافله تمدن اسلامی داشته باشد.

*کمک به گسترش راحت کتابخانه

وقف از سوی دیگر توانسته و می‌تواند به گسترش کتابخانه‌ها کمک بسیار زیادی کند. ایجاد یک کتابخانه و تأمین نیازهای آن و تجهیز کامل آن کار آسانی نیست. اگر فردی بتواند ساختمان مناسبی برای یک کتابخانه تدارک ببیند برای تأمین کتاب آن به حتم نیازمند یاری دیگران است. امروزه که تألیف و نشر کتاب شتابی فراوان یافته و از سویی حوزه‌های نگارش کتاب بسیار متنوع گشته است، تأمین کتاب برای کتابخانه ‌هابسیار دشوار شده است. در این شرایط دو کار می‌توان انجام داد یکی آن که دولت‌ها را به خرید کتاب و اختصاص آن به کتابخانه‌ها ملزم ساخت و دوم  با بازسازی فرهنگ وقف کتاب بخش خصوصی را به طور گسترده وارد میدان کرد. اگر بخواهیم با ارائه مثالی این موضوع را روشن‌تر کنیم باید به جریان ساخت مسجد ویا حسینیه اشاره کنیم. امروزه با آنکه در کشور خودمان ایران مسجد وحسینیه بسیاری ساخته شده است به طوری که گاه احساس می‌شود این ساخت و سازها به حد اشباع رسیده است اما توده‌های مردم بدون کمک دولت همچنان به ساختن مسجد وحسینیه می‌پردارند. در این امر همه با کمال میل اقدام می‌کنند و در این مورد هرکسی به مقدار توان مالی خود قدم برمی‌دارد و کسی در این فکر نیست که این کار باید بر عهده ثروتمندان باشد و دارا و ندار در آن مشارکت می‌کنند. اگر در مورد تأسیس کتابخانه و تجهیز آن به کتاب هم فرهنگ وقف کتاب باز آفرینی شود همین همکاری بوجود خواهد آمد و در این شرایط همه کتابخانه‌ها به تازه ترین کتاب‌ها آراسته خواهد شد و کتاب در دسترس همه قرار خواهد گرفت و رقابت در وقف کتاب یک فرهنگ خواهد شد. در گذشته این امر وجود داشت گرچه در آن روزگاران به خاطر کمبود کتاب و به حتم گرانی آن تنها ثروتمندان می‌توانستند در چنین رقابتی مشارکت کنند و یا حاکمان، امیرزادگان، بانوان پرنقش دربار از قبیل زنان و یا مادران پادشاهان در این رقابت‌ها مشارکت می‌کردند اما امروزه می‌توان این رقابت را در بین همه مردم برقرار کرد.

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.