سه‌شنبه ۲ خرداد ۱۳۹۶ - ۱۳:۲۳

کتابدار بالینی : نقش توسعه یافته کتابدار پزشکی

کتابداران بالینی چه کسانی هستند؟

کتابدار بالینی

مهم‌ترین فعالیت‌های کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی

کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، از زمان پیدایش رشته تاکنون اهم فعالیت‌های مرتبط در حوزه پزشکی ازجمله ذخیره و بازیابی منابع  اطلاعاتی چاپی و الکترونیکی، نیازسنجی و مرور رفتار اطلاع یابی استفاده کنندگان، جمع آوری، سازماندهی و اشاعه منابع اطلاعاتی را با بهره‌گیری از آخرین روش‌های علمی انجام داده است.

همچنین حفاظت و نگهداری انواع منابع اطلاعاتی در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع رسانی را بر عهده داشته و در راستای تامین نیازهای اطلاعاتی متخصصان حوزه سلامت تلاش‌های گسترده‌ای از سوی گروه‌های کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی کشور و همکاری با کتابخانه های‌مرکزی دانشگاه‌های کشور صورت گرفته است.

 مروری بر تاریخچه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی

اگر بخواهیم مختصری از تاریخچه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی ارائه دهیم از سال ۱۹۱۷ با افزایش توجه کتابخانه‌های پزشکی نیاز به وجود کتابداران پزشکی احساس شد و به تدریج در سال ۱۹۲۰ کتابخانه‌های بیمارستانی رشد و توسعه یافتند. در سال ۱۹۳۹ کتابداری پزشکی به عنوان حرفه‌ای متفاوت شناخته شد.

در کشور ما نیز نخستین دوره آموزش نوین کتابداری در سال ۱۳۱۷ در دانش‌سرای عالی تهران به صورت دوره‌های کوتاه مدت برگزار شد. با گسترش کمی و کیفی کتابخانه‌های دانشگاهی نخستین دوره کتابداری در مقطع کارشناسی ارشد در سال ۱۳۴۵ در دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران به اجرا درآمد. در سال ۱۳۵۶ دانشگاه علوم پزشکی ایران در مقطع کارشناسی ارشد کتابداری پزشکی فعالیت‌های آموزشی خود را شروع کرد و از سال ۱۳۶۹ در مقطع کارشناسی دانشجو پذیرفت و بعدها در دانشگاه های علوم پزشکی شهیدبهشتی، کرمان، اصفهان، تبریز و ... روند پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی (روزانه و شبانه) ادامه یافت و در تمام واحدهایی که به پذیرش دانشجو مبادرت می‌ورزند، کتابخانه، واحدهای رایانه، واحدهای سمعی و بصری و منابع چاپی و نرم افزاری توسعه یافته‌اند.

از چه زمانی فعالیت‌های کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی مورد توجه قرار گرفت؟

در سال ۱۳۷۱ گروهی از کتابداران حوزه علوم پزشکی با تصویب طرح HBI از طرف سازمان بهداشت جهانی و منطقه مدیترانه شرقی، فعالیت‌های حوزه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی موردتوجه قرار گرفت. در سال ۱۳۷۱ به همت تعدادی از کتابداران پزشکی که در کمیته کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی فعالیت داشتند، اساسنامه انجمن کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی را تدوین و نخستین مجمع عمومی را در خرداد ماه سال ۱۳۷۲ تشکیل دادند و از این تاریخ انجمن کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی پا به عرصه وجود گذاشت.

کتابداران بالینی چه کسانی هستند؟

امروزه علاوه بر فعالیت‌های سابق، با گسترش فناوری اطلاعات و تغییر قالب منابع، وظایف کتابداری پزشکی سنگین‌تر شده و علاوه بر فعالیت‌های سابق کتابدار بالینی نیز گسترش یافته که با همکاری گروه مراقبت پزشکی و آگاهی از منابع پزشکی مبتنی بر شواهد زمینه تسریع دسترسی متخصصان بالینی به اطلاعات مورد نیاز اعم از مقالات مرور نظام‌مند یا نمونه شواهد بالینی را فراهم و  نقش مهمی در تامین نیازهای اطلاعاتی جامعه پزشکی ایفا می نمایند.

گسترش روزافزون انتشارات حوزه پزشکی، پیچیدگی‌های خاص محیط‌های درمانی و به ویژه محدودیت‌های زمانی که معمولا کارکنان و پزشکان دخیل در درمان همواره با آن روبه رو هستند، جستجوی موثر اطلاعات و دسترسی به اطلاعات موثق و کارآمد در زمان مناسب را تبدیل به یکی از آرمان‌ها و اهداف پزشکان و مدیران امور درمانی کرده است.  در سال ۱۹۷۱ یعنی حدود ۴۵ سال پیش «گرترود لمب۳ » یکی از فعالان عرصه کتابداری پزشکی دنیا در پروژه‌ای، تصویر جدیدی از کارکرد کتابدار پزشکی عرضه کرد. از دیدگاه وی، کتابداران، به خصوص آن‌هایی که درزمینه سواد اطلاعاتی فعال و ماهر هستند،  باید یکی از اعضای اساسی و فعال گروه مراقبت‌های پزشکی باشند که با حضور در کنفرانس‌ها، بحث‌ها و حتی" گزارش‌های صبحگاهی۴» دانشجویان پزشکی،  و حتی بر بالین بیمار در بخش های بیمارستان هوشیارانه و بلادرنگ نیازهای اطلاعاتی پزشک و بیمار را درک کند تا مرحله رسیدن به نتیجه، کاوش و تحلیل نماید.

فعالیت کتابدار بالینی شامل فراهم آوری اطلاعات با کیفیت مربوط به بیمار از طریق حضور مستقیم در بخش‌های بیمارستانی و در جهت بهبود سطح تصمیمات پزشکی و بالینی است. کتابدار بالینی با حضور در بخش‌های بیمارستان به طور مستقیم نیازهای اطلاعاتی پزشکان را دریافت نموده و با جستجوی دقیق و مناسب،  مباحث را در اسرع  وقت در اختیار آنها قرار می‌دهد. بنابراین در صرفه جویی در وقت پزشکان، ارائه اطلاعات مرتبط و مفید و خدمات با کیفیت بالا موثر است.

از اهم فعالیت‌هایی که توسط کتابدار پزشکی صورت می‌گیرد می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

-فراهم آوری سریع اطلاعات مرتبط با نیاز کادر پزشکی بیمارستان برای درمان بیماران.

-تأثیرگذاری در رفتار اطلاع یابی کادر پزشکی و بهبود آن.

- ایجاد نقشی برای کتابداران پزشکی به عنوان عضوی ازگروه درمانی بیمارستان.

- کاهش آلودگی اطلاعات از طریق فراهم آوری اطلاعات مرتبط.

- پوشش موارد مشابه از بیماری خاص در آینده با تهیه راهنماهای جدید و...

در نتیجه:

در مجموع امروزه جایگاه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی در دنیا با عناوین مختلفی از جمله کتابدار سلامت، مشاور اطلاعاتی، متخصص اطلاعات وکتابدار و کتابدار بالینی و موارد دیگر به عنوان نقش های جدید کتابدار پزشکی افزوده شده است. با توجه به نیاز مجامع علمی حوزه پزشکی به ویژه متخصصان بالینی به منابع روز آمد و ارزشیابی شده از منبع مستند، کتابدار بالینی می‌تواند نقش مهمی در این زمینه ایفا نماید. نقشی که امروزه  بیشتر مورد توجه متخصصان سلامت کشور قرار گرفته و در راستای افزایش کارایی فعالیت‌های درمانی و هم چنین استفاده از منابعی که سالیانه هزینه‌های فراوانی صرف خرید آنها شده، این است که، باید از متخصص کتابدار پزشکی و مشارکت آنان بهره برد. این امر نیازمند تدوین برنامه جامع در راستای مشارکت کتابداران پزشکی و کتابداران بیمارستانی، تعیین ردیف شغلی کتابداران پزشکی و کتابدار بالینی در مراکز بهداشتی، بیمارستان‌ها و توسعه امکانات و تجهیزات مراکز اطلاع رسانی می‌باشد.

منابع:

۱-مزینانی، علی .کتابخانه و کتابداری. ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺗﺪوﻳﻦ ﮐﺘﺐ ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﻲ داﻧﺸﮕاه‌ها.

۲-نشستهای هماندیشی و مقالههای دومین کنگره متخصصان علوم اطلاعات۱۳۹۵.

۳-Gertrude H. Lamb, ۱۹۱۸۲۰۱۵. J Med Libr Assoc. ۲۰۱۵ Jul; ۱۰۳(۳): ۱۲۱۱۲۲.

۴-Morning reports

۵-مدیرامانی، پروانه. « شفاف سازی مفهوم کتابدار بالینی در دومین کنگره متخصصان اطلاعات». سخن هفته لیزنا، شماره ۳۰۸. ۲۶ مهر ۱۳۹۵.

نویسندگان: دکتر نبی اللهی، دانشجوی دکتری کتابداری پزشکی، علوم پزشکی ایران

فاطمه ترابی، دانشجوی کارشناسی کتابداری پزشکی، علوم پزشکی ایران

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.