دوشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۸ - ۱۳:۱۱

سلامت روان و ورزش؛

ورزش کردن حالتان را بهتر می‌کند، حتی اگر حالتان خوب باشد

ورزش

فیلسوفان در بستر تاریخ همواره درباره دوگانگی یا یکپارچگی تن و روان تردید داشته‌اند . از شواهد موجود چنین بر می‌آید که در روزگاران کهن تن و روان را یکپارچه می‌داشتند. در فرهنگ‌ها نخستین عقیده بر این بود که بیماری از رسوخ ارواح خبیثه در بدن ناشی می‌شود .

باستان شناسان جمجمه‌های سوراخ شده از عصر سنگی پیدا کرده اند که به عمد با ابزارهای سنگی سوراخ شده بودند.گمان می‌رود که انسان‌های عصر سنگی می‌خواستند با سوراخ کردن جمجمه ، ارواح خبیثه را از بدن خارج کنند.

یونانیان از نخستین مردمانی بودند که فرضیه  جدایی تن و  روان را مطرح کردند . آنان به جای آن که بیماری را  به ارواح خبیثه نسبت دهند آن را پیامد بر هم خوردن تعادل مایعات بدن می دانستند . بر طبق این فرضیه ،که ابتدا توسط بقراط عنوان شد و جالینوس آن را بسط داد بیماری از برهم خوردن تعادل چهار خلط در بدن ایجاد می شود .این چهار خلط عبارتند از : خون، سوداء، صفرا و بلغم.

از این رو درمان بیماری مستلزم برقراری تعادل مجدد بین این چهار خلط بود. از شواهد چنین بر می آید که در این دوران تأثیر عوامل روانی بر بیماری کاملاً نادیده گرفته می شد. در سده های میانه سبب شناسی و درمان بیماری در قلمرو جن شناسی قرار گرفت. علت بیماری را تنبیه خدایان می دانستند و برای درمان آن بیماران را شکنجه و آزار می دادند .

با آغاز دوره رنسانس و انجام پژوهش های پزشکی نظریه برهم خوردن تعادل خلط ها  در بدن مردود شناخته شد  و نظریه ای به عنوان آسیب شناسی یاخته ای رواج یافت .بر پایه این نظریه آسیب های وارد بر یاخت های بدن عامل کلیه ی بیماری ها به شمار می آمدند .پژوهش های آزمایشگاهی و پیشرفت های روز افزون علم پزشکی  در این دوره باعث شدند که توجه این علم به جای روان به عوامل جسمانی معطوف گردد .دانشمندان در تلاش برای در هم شکستن خرافات گذشته ، از نظریه دوگانگی تن و روان قویاً جانبداری کردند اکنون ما شاهد تغییرات زیادی در این شیوه تفکر هستیم .در حاال حاضر دانشمندان معتقدند سلامت جسمی فرد با عوامل روانی و محیط اجتماعی وی در ارتباط است .تن  و روان با یکدیگر در تعاملند و هر دو در سلامت و بیماری دخالت دارند. (منشئی ،۱۳۷۶،صص۳و۴)

امروزه علم پزشکی علاوه بر اثبات تاثیر ورزش بر سلامت جسمانی، تاثیر ورزش بر سلامت روانی را نیز به اثبات رسانده است. سبک زندگی‌های امروز علاوه بر تاثیر بر سلامت جسمانی و افزایش شیوع بیماری‌های مزمن همچون چاقی، بیماری‌های قلبی و عروقی، پوکی استخوان و …، سلامت روانی را نیز تحت تاثیر قرار داده و شیوع برخی بیماری‌ها همچون افسردگی را نیز به شدت افزایش داده است.

یک جمله عمومی برای بیان تاثیر ورزش بر سلامت روانی و جسمانی رایج است که می‌گوید: “ورزش کردن حالتان را بهتر می‌کند، حتی اگر حالتان خوب باشد“. این جمله ضمن بیان تاثیرات مثبت ورزش، بر لزوم فعالیت جسمانی حتی زمانی که احساس می‌کنیم حال جسمی و روانی‌مان خوب است، تاکید می‌نماید.

بهداشت روان، دانش و هنری است که به افراد کمک می‌کند تا با ایجاد روش‌هایی صحیح از لحاظ روانی و عاطفی، بتوانند با محیط خود سازگاری داشته و راه‌ حل‌های مطلوب‌تری را برای حل مشکلاتشان انتخاب نمایند. حفظ سلامت روانی مانند سلامت جسم اهمیت ویژه‌ای دارد.

افراد دارای سلامت روانی با ویژگی‌های مشخصی شناخته می‌شوند، این افراد احساس آرامش، امنیت و کفایت می‌کنند؛ افراد کوشا در حفظ سلامت روانی، توانایی‌های خود را در حد واقعی، ارزیابی می‌کنند و عزت نفس قابل قبولی دارند؛ این افراد به خود احترام می‌گذارند و کمبودهای خود را می‌پذیرند.

افراد با سلامت روانی به حقوق دیگران احترام می‌گذارند و می‌توانند دیگران را دوست بدارند و احترام و دوستی دیگران را نیز جلب کنند؛ این افراد می‌توانند نیازهای زندگی خود را برآورده سازند و برای سختی‌های زندگی خود، راه حلی پیدا می‌کنند.

از دیگر ویژگی‌های افراد با سلامت روانی این است که این افراد قادرند مسئولیت‌های روزمره خود را با انتخاب اهداف معقول پیش ببرند و طوری تحت تاثیر عواطف قرار نمی‌گیرند که زندگیشان آشفته شود. عوامل مختلفی بر سلامت روان تأثیر دارند که یکی از مهم ترین این عوامل استرس یا فشار روانی است. امروزه مطالعات زیادی بر روش‌های حفظ سلامت روانی افراد متمرکز هستند، چرا که سلامت روانی به طور مستقیم بر سطح سلامت جامعه تاثیر دارد.

ورزش با تسهیل کاهش وزن، یکی از اصلی‌ترین عامل بسیاری از بیماری‌ها یعنی چاقی را از میان می‌برد.

لازم به ذکر است که میان سلامت جسمانی و سلامت روانی رابطه تنگاتنگی وجود دارد و سلامت یکی بر دیگری تاثیر می‌گذارد. انجمن روانشناسان آمریکا اعتقاد دارد اگر سلامت روانی فردی دچار مشکل باشد، جسم او نیز علائم بیماری را نشان می‌دهد و بر عکس، اگر فردی از نظر جسمی احساس ضعف نماید، سلامت روانی او نیز به چالش کشیده خواهد شد.

در کشورهایی چین و هند و حتی ایران، سطح بالایی از اضطراب و افسردگی به ثبت رسیده است. از طرفی مطالعات، اثبات کننده تاثیر ورزش بر سلامت روانی است و این دستاورد، انگیزه بیشتری به افراد جهت ورزش کردن می‌دهد.

ورزش و فعالیت جسمانی با آزادسازی اندورفین و سرتونین، حال روحی را بهبود می‌بخشد. ورزش کردن به ویژه ورزش‌های گروهی احساس تنهایی و انزوا را از افراد می‌گیرد. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد ورزش کردن به طور منظم علائمی همچون استرس، اضطراب و افسردگی را کاهش داده و در سلامت روانی بسیار موثر است. همچنین ورزش با بهبود کیفیت خواب و کمک به رفع مشکلات خواب در سلامت روانی تاثیر چشم گیری دارد.

شخصیت اجتماعی بیان کننده ی رشد صحیح و طبیعی روانی افراد است . چنانچه تربیت بدنی در یک جامعه مطابق با اصول این علم در نظر باشد ، افراد ورزشکار را از فرد گرایی و خود محوری خارج کرده و رشد روحیات طبیعی را در فرد بهبود می بخشد که در نتیجه شکوفا شدن این استعداد، فرد باسایر افراد اجتماع آسانتر ارتباط بر قرار کرده و در کنار آنها زندگی می نماید .(عزیز آبادی فراهانی ،۱۳۷۳،ص ۲۰ )

چون برنامه های تربیت بدنی امکان و شرایطی دارد که شخصیت و ماهیت افراد بروز می کند و آشکار می گردد لذا رفتار و اعمال ناشایسته شناخته می شود و جایگزینی خصایص انسانی و رعایت قوانین صورت می گیرد .بدین گونه هر فرد می تواند از احترام لازم در بین دسته و جامعه خود برخوردار گردد.این ارتباط مطلوب شکل گرفته و به صورت اخلاق در آمده و به قلمرو های خارج نیز انتقال یافته و مشاهده می شود .(کوشافر،۱۳۸۱،ص۶۸

مطالعات تجربی نشان می‌دهد، ورزش می‌تواند خلاقیت فردی را ارتقا بخشد. بسیاری از محققان اعتقاد دارند افراد با سطح بالاتری از خلاقیت فردی، از سلامت روانی بهتری برخوردار بوده و در برابر آسیب‌های روانی مقاوم‌تر هستند.

ورزش موجب تقویت حافظه می‌شود، بخشی از مغز که به ‌شدت در برابر ورزش‌های هوازی واکنش نشان می‌دهد، هیپوکامپ است که مرکز سیستم‌های حافظه و یادگیری در مغز است، یافته‌ها حاکی از تاثیر ورزش بر هیپوکامپ مغز و در نهایت تقویت حافظه است.

از طرفی مشاهدات و تحقیقات نشان می‌دهد عوامل مختل کننده سلامت روانی همچون کاهش کارکرد حافظه، استرس، افسردگی و … از مهمترین دلایل مرگ و میر در انسان‌ها محسوب می‌شود. ورزش و فعالیت جسمانی کمک شایانی به افراد برای جلوگیری از زوال مغز و حافظه و در نهایت کاهش مرگ و میر زود رس خواهد کرد.

در تحقیقات مشخص شده است که افراد میانسال و کهنسالی که از نظر سلامت روانی دارای مشکل هستند بیشتر در خطر مرگ ناگهانی قرار دارند. در حقیقت بر پایه مطالعات جدیدی که بر روی ۶ هزار نفر فرد بزرگسال انجام شده است نشان می‌دهد، حفظ سلامت روانی، خطر این گونه مرگ‌ها را در انسان کاهش می‌دهد.

 ورزش و فعالیت بدنی در صورتی که به صورت منظم و مستمر صورت گیرد آثار مفیدی در فرد برجای  می گذارد . آثار اجتماعی و روانی ورزش در فرد عبارت است از: کمک به فرد در جریان اجتماعی شدن و سازگاری با محیط  ، کمک به فرد درتکامل شخصیت مناسب ، پر کردن اوقات فراغت و جلوگیری از انحرافت اجتماعی به خصوص در دوران جوانی ،تصحیح و تکمیل اخلاق مناسب و آماده کردن فرد برای رعایت حقوق دیگران ،کمک به فرد در جریان فرهنگ سازی  و داشتن فرهنگی مناسب . همچنین هنگام ورزش با توجه به فعل و انفعالاتی که در بدن صورت می گیرد بیماریهایی از قبیل : افسردگی ، اضطراب و استرس ،آلزایمر که در طول عمر به سراغ آدمی می آیند به تدریج از میان می روند.

تهیه و تنظیم : معاونت دانشجویی و فرهنگی دانشگاه علوم پزشکی تبریز - سهیلا کریم زاد شریفی، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.